Przyroda kl. V

 

   

 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 1. Przed wędrówką po Polsce

Lekcja 1.  Do czego służy skala mapy?

Skala mapy. Skale duże
i małe. Skala w postaci ułamka. Dokładność mapy w zależności od skali.

§ wyjaśnia pojęcie skali,

§ podaje przykłady zastosowania skali
w stosunku do różnych przedmiotów i obiektów
z życia codziennego,

§ odczytuje skalę
w legendzie mapy,

§ zapisuje skalę liczbową
w postaci ułamka.

§ wskazuje na podanych przykładach, która skala jest większa, która mniejsza,

§ podaje na podstawie skali, ile razy dana odległość została zmniejszona,

§ odróżnia mapy w dużej skali od map w małej skali,

§ wskazuje obiekty zaznaczone na mapach w dużej i małej skali.

 

Ćwiczenia: Doskonalenie umiejętności rozróżniania map w małej i dużej skali.

Lekcja 2.  Oblicz rzeczywistą odległość na podstawie skali

Skala liczbowa, liniowa
i mianowana. Obliczanie odległości rzeczywistej na podstawie skali mapy. Obliczanie skali mapy. Rozróżnianie skal dużych i małych na podstawie szczegółów mapy.

§ zamienia i zapisuje skalę liczbową na liniową
i mianowaną,

§ oblicza odległość rzeczywistą, posługując się skalą liniową.

 

§ zamienia skalę liniową
i mianowaną na skalę liczbową,

§ oblicza odległość rzeczywistą na podstawie każdej skali,

§ oblicza skalę mapy, znając odległość rzeczywistą i odległość na mapie.

Edukacja regionalna –treść nr 2. Do ćwiczeń należy użyć mapy własnego regionu.

 

Ćwiczenia:  Doskonalenie umiejętności posługiwania się skalą, obliczanie skali mapy.

Lekcja 3.  Jak korzystać z planu miasta?

Plan miasta. Skale, znaki umowne. Orientowanie planu miasta. Zastosowanie planu w codziennym życiu.

§ wskazuje plany miast wśród innych map,

§ wymienia przykładowe skale, w jakich są rysowane plany miast,

§ wskazuje ulice i określa kierunki świata, w których przebiegają, np. z północy na południe,

§ odszukuje na planie wymienione punkty

§ wymienia sytuacje życiowe, w których plan miasta jest niezbędny,

§ podczas lekcji w terenie posługuje się mapą lub planem miasta.

§ orientuje plan miasta za pomocą kompasu lub charakterystycznych punktów w terenie,

§ planuje trasę wycieczki po mieście z uwzględnieniem najciekawszych punktów lub wytycznych nauczyciela,

§ opisuje przebieg podanej trasy, uwzględniając kierunki przebiegu ulic, wymieniając zabytki itp.

Edukacja regionalna –treść nr 2. Do ćwiczeń należy użyć mapy własnego regionu.

 

Ćwiczenia: Doskonalenie umiejętności czytania planu miasta.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 4.  Czym różni się wysokość względna od wysokości bezwzględnej?

Wysokość względna i bezwzględna. Przedstawianie ukształtowania powierzchni Ziemi dawniej i dzisiaj. Poziomica, rysunek poziomicowy form powierzchni Ziemi. Mapa poziomicowa.

§ podaje różnice między wysokością względną
i bezwzględną,

§ rozpoznaje i wskazuje te wysokości na schematycznym rysunku,

§ wskazuje na mapie szczyty górskie i odczytuje ich wysokości bezwzględne,

§ wyjaśnia pojęcie poziomicy,

§ rozpoznaje na podstawie rysunku poziomicowego stok łagodny i stok stromy.

§ rozpoznaje i nazywa na podstawie rysunku poziomicowego wszystkie formy terenu,

§ odczytuje na mapie poziomicowej wysokości bezwzględne punktów leżących na poziomicach
i między poziomicami,

§ opisuje ukształtowanie terenu na podstawie rysunku poziomicowego,

§ oblicza wysokość względną i bezwzględną na podstawie mapy hipsometrycznej.

 

Ćwiczenia: Analiza pagórka z zaznaczonymi poziomicami.

Lekcja 5.  Kolory na mapie hipsometrycznej określają wysokości bezwzględne

Mapa hipsometryczna i mapa ogólnogeograficzna. Skala barw. Ukształtowanie powierzchni przedstawione

za pomocą układu barw na mapie. Barwy przedstawiające na mapie niziny, wyżyny i góry. Mapa hipsometryczna Polski.

§ wyjaśnia, co oznaczają kolory na mapie hipsometrycznej,

§ wymienia kolory, jakimi są oznaczone  niziny, wyżyny
i góry na mapie hipsometrycznej, 

§ określa wysokości n.p.m. nizin, wyżyn i gór w Polsce,

§ wskazuje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry.

§ układa skalę barw dla mapy poziomicowej,

§ odczytuje z rysunku poziomicowego formy terenu,

§ opisuje ukształtowanie powierzchni terenu danego kraju na podstawie mapy hipsometrycznej,

§ ocenia przydatność mapy hipsometrycznej w terenie.

 

Ćwiczenia: Analiza mapy hipsometrycznej.

Lekcja 6.  Poznaj różne rodzaje map

Mapa samochodowa. Mapa polityczna. Mapa turystyczna. Mapa krajobrazowa. Mapa tematyczna.

§ rozpoznaje i nazywa różne rodzaje map,

§ wymienia sytuacje z życia codziennego, w których umiejętność korzystania
z map jest niezbędna,

§ wyszukuje poszczególne rodzaje map w atlasie do przyrody.

§ wymienia informacje, które można odczytać z różnych rodzajów map,

§ wybiera potrzebną mapę do opracowania zadanego tematu,

§ porównuje różne mapy tego samego terenu pod kątem gospodarki, ukształtowania powierzchni
i innych elementów środowiska,

§ określa przydatność danej mapy w terenie.

Edukacja regionalna – treść nr 2. Do ćwiczeń należy użyć map własnego regionu.

Ćwiczenia: Doskonalenie umiejętności w odczytywaniu treści z różnych map, np. map zawartych w Atlasie. Przyroda.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 7.  Powtórzenie działu „Przed wędrówką po Polsce”

Skala mapy i jej zastosowanie. Plan miasta i jego wykorzystanie. Poziomice i barwy na mapie oraz ich znaczenie.

§ rozpoznaje skalę liczbową, mianowaną i liniową,

§ odczytuje z planu miasta
i lokalizuje wskazane elementy,

§ wskazuje wysokość względną i bezwzględną na schemacie,

§ odczytuje z rysunku poziomicowego stok łagodny i stok stromy,

§ wskazuje na mapie hipsometrycznej obszary nizinne, wyżynne i górskie,

§ wymienia barwy, jakimi są zaznaczone na mapie niziny, wyżyny i góry,

§ odróżnia i nazywa różne rodzaje map.

 

§ wskazuje mapy w skali dużej i małej,

§ zamienia skalę liczbową na liniową i mianowaną oraz odwrotnie,

§ oblicza odległość rzeczywistą dzięki skali mapy,

§ oblicza skalę mapy na podstawie znanej odległości w terenie,

§ orientuje plan miasta,

§ wytycza i opisuje trasę wycieczki po mieście,

§ wymienia obiekty zaznaczone na mapach
w skali dużej i małej,

§ odczytuje z mapy poziomicowej wysokość wskazanych punktów,

§ opisuje ukształtowanie terenu na podstawie mapy hipsometrycznej,

§ układa skalę barw dla mapy poziomicowej,

§ wymienia elementy
i obiekty zaznaczone na mapach różnych rodzajów,

§ wybiera odpowiednią mapę w zależności od zadanego problemu,

§ analizuje mapy tematyczne tego samego terenu, wyciąga wnioski.

 


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 2. Polska – moja ojczyzna

Lekcja 8.  Jakie jest położenie Polski w Europie i w świecie?

Podział świata na kontynenty. Granica między Europą a Azją. Położenie Polski w Europie. Sąsiedzi Polski. Granice Polski – naturalne i sztuczne. Granica morska, wody terytorialne.

§ podaje nazwę kontynentu, na którym leży Polska,

§ wskazuje Polskę i Europę na globusie i na mapie ściennej świata,

§ wymienia państwa graniczące z Polską,

§ podaje, że na obszarze Polski krzyżują się szlaki handlowe północ–południe i wschód–zachód.

 

§ wskazuje na mapie
i opisuje przebieg granicy między Europą i Azją,

§ podaje zarówno pełne nazwy państw graniczących z Polską, jak i kierunki świata, w których przebiega granica,

§ wyjaśnia pojęcia: wody terytorialne, granice naturalne i sztuczne,

§ uzasadnia, dlaczego przez Polskę przechodzą ważne szlaki komunikacyjne,
a dawniej handlowe,

§ podaje powierzchnię Polski w tys. km2.

 

Ćwiczenia: Analiza mapy politycznej Europy i świata

Lekcja 9.  Poznaj mapę administracyjną Polski

Mapa polityczna Polski. Podział Polski na województwa. Podział województwa na powiaty. Podział powiatu na gminy. Władze samorządowe. Gęstość zaludnienia. Regiony kulturowe Polski.

 

§ omawia strukturę podziału administracyjnego naszego państwa,

§ wyjaśnia nazwy: burmistrz, wójt, starosta, wojewoda i przyporządkowuje je do struktury administracyjnej naszego państwa.

§ odnajduje na mapie administracyjnej poszczególne województwa,

§ oblicza gęstość zaludnienia wybranego regionu naszego państwa,

§ wymienia i odnajduje na mapie fizycznej regiony kulturowe Polski,

§ charakteryzuje wybrany region kulturowy naszego kraju.

Edukacja regionalna

–  treść nr  2 i 3.

 

Ćwiczenia:  Doskonalenie odczytywania nazw województw z mapy politycznej Polski.

Lekcja 10.  Warszawa jest stolicą Polski

Położenie Warszawy na mapie Polski. Liczba ludności. Struktura miasta. Główne zabytki.

§ wyjaśnia, na czym polega stołeczność Warszawy,

§ określa położenie Warszawy na mapie Polski,

§ ogólnie charakteryzuje podział administracyjny Warszawy,

§ podaje przykłady miejsc w Warszawie, które warto odwiedzić.

§ omawia sieć komunikacyjną Warszawy,

§ porównuje Warszawę lewobrzeżną i prawobrzeżną,

§ omawia przebieg Traktu Królewskiego.

 

 

Ćwiczenia: Ćwiczenia z planem Warszawy. Dyskusja na temat korzyści i wad życia w Warszawie.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 11.  Które miasta Polski są największe?

Położenie i charakterystyczne cechy największych miast Polski. 

Przegląd największych miast Polski. Aglomeracje miejskie. 

§ wymienia największe miasta Polski,

§ wskazuje na mapie największe miasta Polski,

§ podaje nazwę województwa, w którym leży wskazane miasto.

§ wymienia cechy charakteryzujące największe miasta Polski,

§ uzasadnia, dlaczego do największych miast Polski należą: Warszawa, Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Katowice,

§ podaje przykłady wielkich zespołów miejsko-
-przemysłowych
(aglomeracja warszawska, aglomeracja łódzka, Trójmiasto, GOP).

 

Ćwiczenia: Określanie położenia miast na mapie ściennej i na mapach w atlasie.

Lekcja 12.  Które miasta Polski są najstarsze?

Najstarsze miasta Polski ośrodkami władzy państwowej i dzielnicowej. Wygląd średniowiecznego miasta. Przegląd najstarszych miast w Polsce.

§ wymienia stolice Polski w kolejności chronologicznej,

§ wymienia najstarsze miasta Polski,

§ wskazuje na mapie najstarsze miasta Polski.

§ omawia wygląd średniowiecznego miasta,

§ rozpoznaje najważniejsze zabytki w niektórych miastach,

§ projektuje wycieczkę po zabytkach wybranego miasta.

 

Ćwiczenia: Określanie położenia miast na mapie ściennej i na mapie w atlasie.

Lekcja 13.  W Polsce jest wiele ciekawych miejsc

Kryteria wyboru ciekawych miejsc – przyrodnicze, kulturowe, historyczne. Przegląd wybranych miejsc w okolicy i w Polsce.

§ wskazuje na mapie Polski Giżycko, Olsztyn, Grunwald,

§ omawia atrakcje turystyczne Wieliczki
i Bóbrki,

§ określa położenie Rzeszowa i Olsztyna względem własnej miejscowości,

§ proponuje odwiedzenie ciekawego miejsca w okolicy i uzasadnia swój wybór.

§ rozpoznaje na fotografiach kaplicę św. Kingi w Wieliczce,

§ uzasadnia, dlaczego Grunwald i Bóbrka to miejsca, z których Polacy są dumni,

§ proponuje odwiedzenie ciekawego miejsca w Polsce i uzasadnia swój wybór, uwzględniając różne kryteria – historyczne, przyrodnicze, kulturowe.

 

Ćwiczenia: Określanie położenia miejscowości, o których mowa na lekcji, na mapie ściennej i na mapach w atlasie.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 14.  Zaplanuj wycieczkę

Planowanie wycieczki.

Trasa wycieczki i jej znaczenie z punktu widzenia różnych czynników. Budżet wycieczki. Ekwipunek uczestnika wycieczki.

Zasady bezpieczeństwa na wycieczce.

§ wymienia zasady właściwego organizowania czasu wolnego i rekreacji,

§ wymienia główne czynności związane z organizacją dwudniowej wycieczki klasowej,

§ omawia szczegółowo jeden element planu wycieczki,

§ wskazuje na mapie turystycznej wybraną trasę wędrówki i odczytuje z mapy potrzebne informacje,

§ samodzielnie pakuje się na wycieczkę.

§ opisuje większość czynników, które trzeba uwzględnić podczas planowania wycieczki,

§ planuje budżet wycieczki,

§ wymienia podstawowe zasady bezpieczeństwa w zależności od typu i miejsca wycieczki,

§ wymienia skład apteczki na klasową wycieczkę.

 

Edukacja prozdrowotna

– treść nr 4.

Ćwiczenia:  Wypełnianie karty wycieczki związanej z planowaniem wyjazdu.

Lekcja 15.  Powtórzenie działu „Polska – moja ojczyzna”

Przypomnienie treści z tematów danego działu – przegląd i charakterystyka atrakcji turystycznych Polski.

§ wskazuje na mapie położenie Polski w Europie
i na świecie,

§ podaje nazwy państw, z którymi graniczy Polska,

§ wymienia i pokazuje na mapie największe miasta Polski,

§ podaje przykłady najstarszych miast Polski,

§ wskazuje na mapie Polski miasto będące stolicą jego województwa.

 

§ wyjaśnia, co to znaczy, że część granic Polski stanowią granice naturalne,

§ podaje aktualną liczbę województw w Polsce,

§ rozpoznaje najważniejsze zabytki w wybranych miastach,

§ projektuje wycieczkę po zabytkach wybranego miasta,

§ podaje możliwości korzystania z przewodników turystycznych w planowaniu wycieczki.

 


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 3. Krainy Polski

Lekcja 16.  Krajobrazy Polski są zróżnicowane

Pasy krajobrazowe w Polsce. Pas Pobrzeży. Pas Pojezierzy. Pas Nizin Środkowopolskich. Pas Wyżyn. Pas Gór. Krainy geograficzne.

§ nazywa  i wskazuje na mapie Polski pasy krajobrazowe,

§ wyjaśnia pojęcie: kraina geograficzna,

§ zapisuje poprawnie nazwy krain geograficznych (wielką literą).

§ wymienia cechy charakterystyczne każdego pasa krajobrazowego,

§ określa położenie pasa krajobrazowego względem pozostałych,

§ podaje różnice pomiędzy poszczególnymi pasami krajobrazowymi,

§ rozpoznaje pasy krajobrazowe na podstawie opisu.

 

Ćwiczenie: Analiza mapy krajobrazowej Polski.

Lekcja 17.  Sposoby ochrony przyrody są różne

Zagrożenie gatunków. Ochrona gatunkowa organizmów. Obszary chronione: parki narodowe, parki krajobrazowe, rezerwaty przyrody.

§ podaje przykłady gatunków objętych ochroną,

§ wyjaśnia, w jakim celu tworzy się parki narodowe,

§ wskazuje parki narodowe na mapie ochrony przyrody,

§ określa, czym jest rezerwat przyrody,

§ podaje przykład pomnika przyrody w pobliżu szkoły.

§ wymienia przyczyny zagrożenia gatunków,

§ charakteryzuje wybrany park narodowy,

§ porównuje różne rodzaje obszarów chronionych.

 

Edukacja ekologiczna – treść nr 5.

 

Ćwiczenia: Porównanie różnych rodzajów obszarów chronionych.

Lekcja 18.  Bałtyk jest morzem wewnątrzkontynentalnym

Morze wewnątrzkontynentalne. Cieśniny Duńskie. Zasolenie Morza Bałtyckiego. Życie w Morzu Bałtyckim. Organizmy z pogranicza lądu i morza.

§ wskazuje Morze Bałtyckie wraz z Polską na mapie świata i Europy,

§ wskazuje na mapie Europy drogę morską z Morza Bałtyckiego na Morze Północne,

§ uzasadnia, dlaczego Morze Bałtyckie nazywamy morzem wewnątrzkontynentalnym,

§ odczytuje z mapy nazwy państw leżących nad Bałtykiem,

§ wymienia organizmy charakterystyczne dla Morza Bałtyckiego.

§ wyjaśnia przyczyny niewielkiego zasolenia Morza Bałtyckiego,

§ na schemacie przedsta-wiającym głębokość morza wskazuje miejsce występo-wania trawy morskiej, morszczynu i widlika,

§ wyjaśnia, dlaczego w morzu Bałtyckim żyje wiele organizmów słodkowodnych,

§ omawia zwyczaje rozrodcze ciernika lub igliczni,

§ uzasadnia, dlaczego betonowanie brzegów morskich źle wpływa na organizmy żyjące w Bałtyku.

 

Ćwiczenia: Określanie położenia własnej miejscowości względem Morza Bałtyckiego. Rozpoznawanie pospolitych organizmów żyjących w Bałtyku. Projekcja filmu pt. Bałtyk (Wydawnictwo Naukowe PWN).


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 19.  W krajobrazie nadmorskim występują wydmy

Wysokie i niskie wybrzeża nad Morzem Bałtyckim. Roślinność wydm. Zasady zachowania się nad morzem. Żuławy Wiślane.

§ wskazuje na mapie i nazywa krainy geograficzne należące do pasa pobrzeży,

§ rozpoznaje na schemacie
i nazywa wybrzeże klifowe (wysokie) i niskie,

§ wymienia rośliny charakterystyczne dla wydm,

§ wyjaśnia rolę roślin wydmowych w utrzymaniu piasku,

§ opisuje bezpieczne miejsca do kąpieli w morzu,

§ omawia zasady zachowania się podczas kąpieli w morzu.

§ wyjaśnia, dlaczego wybrzeże klifowe cofa się,

§ omawia, jak powstają mierzeje i jeziora przybrzeżne,

§ wyjaśnia, jak powstały Żuławy Wiślane,

§ uzasadnia konieczność przestrzegania zakazu chodzenia po wydmach
i niszczenia roślinności.

 

Edukacja prozdrowotna

–  treść nr 2.

Jeżeli szkoła znajduje się w tym pasie krajobrazowym, edukacja regionalna

 –treść nr 1 i 2.

Edukacja ekologiczna – treść nr 5.

Ćwiczenia: Układanie zasad zachowania obowiązujących nad morzem. Rozpoznawanie organizmów lądowych związanych z Morzem Bałtyckim.

Lekcja 20.  Krajobraz pojezierzy jest pagórkowaty

Krainy geograficzne pasa pojezierzy. Krajobrazy naturalne na pojezierzach. Znaczenie gospodarcze i turystyczne pojezierzy.

§ wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski pas pojezierzy,

§ wymienia nazwy krain geograficznych wchodzących w skład pojezierzy,

§ wyjaśnia, dlaczego pojezierza mogą być nazywane „rajem dla turystów”,

§ wymienia dyscypliny sportowe uprawiane na pojezierzach.

§ wyjaśnia, dlaczego na pojezierzach występuje tak dużo jezior,

§ wyjaśnia, co oznacza pojęcie „krajobrazy naturalne”, dlaczego występują one na pojezierzach,

§ omawia znaczenie gospodarcze pojezierzy,

§ analizuje problemy degradacji środowiska naturalnego, wskazuje przyczyny i związek z formami działalności człowieka.

Jeżeli szkoła znajduje się w tym pasie krajobrazowym, edukacja regionalna

– treść nr 1 i 2.

Edukacja ekologiczna – treść nr 4.

Ćwiczenia: Analiza fotografii przedstawiających krajobraz pasa pojezierzy.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 21.  Krajobraz Nizin Środkowopolskich jest równinny

Krainy geograficzne Pasa Nizin Środkowopolskich. Nizina Śląska, Nizina Wielkopolska, Nizina Podlaska i Polesie Lubelskie. Największe polskie rzeki.

§ odczytuje z mapy i wskazuje krainy geograficzne należące do pasa nizin,

§ lokalizuje pas nizin na mapie Polski, określając „na południe od…, na północ od…”

§ wymienia różnice między krajobrazami pojezierzy i nizin.

§ wymienia różnice krajobrazowe między nizinami,

§ opisuje dokładnie wskazaną nizinę na podstawie analizy map tematycznych,

§ ocenia znaczenie gospodarcze danej niziny w skali kraju.

Jeżeli szkoła znajduje się w tym pasie krajobrazowym, korelacja z edukacją regionalną

–  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia: Analiza map tematycznych prezentujących Niziny Środkowopolskie.

Lekcja 22.  Nizina Mazowiecka jest największą polską niziną

Nizina Mazowiecka. Położenie. Rzeki. Kotlina Warszawska. Gospodarka.

 

§ wskazuje Nizinę Mazowiecką na mapie,

§ omawia położenie Niziny Mazowieckiej na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski,

§ odczytuje po 1–3 informacje o Nizinie Mazowieckiej z każdej mapy.

§ omawia czynniki, które ukształtowały obszar Niziny Mazowieckiej,

§ czyta, porównuje i interpretuje mapy tematyczne danego regionu,

§ rozpoznaje krainę geograficzną na podstawie opisu.

Edukacja regionalna

–  treść nr 1 i 2. Na przykładzie lekcji o Nizinie Mazowieckiej nauczyciel może poprowadzić lekcję o swoim regionie. Cele lekcji, metody pracy, środki dydaktyczne będą takie same jak dotyczące Niziny Mazowieckiej.

Ćwiczenia: Analiza map tematycznych prezentujących Nizinę Mazowiecką.

Lekcja 23.  Przyroda pojezierzy i nizin wymaga ochrony

Przyroda pojezierzy i nizin. Obszary wodne i błotne. Parki narodowe pojezierzy i nizin.

§ podaje przykłady zwierząt, których życie związane jest z jeziorami lub rzekami,

§ wyjaśnia, dlaczego pojezierza są atrakcyjne dla turystów,

§ wskazuje na mapie ochrony przyrody parki narodowe położone na pojezierzach  i nizinach,

§ wskazuje na mapie bieg Bugu, Narwi i Biebrzy.

§ uzasadnia konieczność ochrony obszarów podmokłych,

§ krótko charakteryzuje parki narodowe: Wigierski, Narwiański i Biebrzański.

 

Edukacja ekologiczna –  treść nr 5.

Ćwiczenia: Analiza wydawnictw prezentujących parki narodowe pojezierzy


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 24.  Wyżyna Lubelska jest przykładem krajobrazu rolniczego

Wyżyna Lubelska. Położenie. Krajobraz. Gleby. Rolnictwo. Przemysł spożywczy.

§ wymienia krainy należące do pasa wyżyn (na podstawie mapy),

§ wskazuje na mapie Wyżynę Lubelską,

§ podaje, że na Wyżynie Lubelskiej dobrze rozwija się rolnictwo,

§ wymienia 2–3 rośliny uprawiane na Wyżynie Lubelskiej.

§ na podstawie mapy charakteryzuje warunki przyrodnicze Wyżyny Lubelskiej,

§ charakteryzuje przyczyny intensywnego rozwoju rolnictwa na Wyżynie Lubelskiej,

§ wyjaśnia, dlaczego na Wyżynie Lubelskiej rozwinął się głównie przemysł spożywczy,

§ ocenia znaczenie Wyżyny Lubelskiej dla gospodarki kraju.

Jeżeli szkoła jest położona na Wyżynie Lubelskiej, edukacja regionalna

–  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia: Analiza zależności między warunkami glebowymi i klimatycznymi, a rozwojem przemysłu spożywczego.

Lekcja 25.  Wyżyna Śląska jest przykładem krajobrazu przemysłowo-miejskiego

Wyżyna Śląska. Bogactwa mineralne. Znaczenie węgla kamiennego. Rozwój przemysłu. Obecny krajobraz. Zanieczyszczenie środowiska.

§ wskazuje na mapie Wyżynę Śląską,

§ wymienia podstawowe surowce mineralne występujące na Wyżynie Śląskiej,

§ podaje cechy charakterystyczne krajobrazu przemysłowo-miejskiego,

§ podaje przyczyny zniszczenia środowiska przyrodniczego na Wyżynie Śląskiej.

§ charakteryzuje przyczyny powstania Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego,

§ ocenia znaczenie gospodarcze Wyżyny Śląskiej dla całego kraju,

§ ocenia szanse i zagrożenia mieszkańców Wyżyny Śląskiej,

§ opisuje Wyżynę Śląską na podstawie map tematycznych.

Jeżeli szkoła jest położona na Wyżynie Śląskiej, edukacja regionalna

–  treść nr 1 i 2.

Edukacja ekologiczna –  treść nr 4.

Ćwiczenia: Analiza ilustracji przedstawiających degradację środowiska naturalnego Wyżyny Śląskiej.

Lekcja 26.  Wyżyna Krakowsko-Częstochowska jest zbudowana ze skał wapiennych

Wyżyna Krakowsko-
-Częstochowska. Krajobraz. Obszary chronione, turystyczne i rekreacyjne.

§ wskazuje na mapie Wyżynę Krakowsko-Częstochowską,

§ wskazuje na mapie główne miasta Jury: Kraków i Częstochowę,

§ określa położenie Ojcowskiego Parku Narodowego.

§ omawia pochodzenie skał wapiennych,

§ opisuje krajobraz Wyżyny Krakowsko-
-Częstochowskiej,

§ uzasadnia, dlaczego utworzono Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych,

§ przedstawia walory turystyczne i rekreacyjne Jury.

Edukacja ekologiczna –  treść nr 5.

Ćwiczenia: Obserwacja okazów skał wapiennych. Doświadczenie – Identyfikacja skał wapiennych.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 27.  Góry Świętokrzyskie są bardzo stare

Góry Świętokrzyskie. Położenie i wygląd. Kolebka polskiego górnictwa i hutnictwa. Świętokrzyski Park Narodowy.

§ wskazuje na mapie Góry Świętokrzyskie,

§ podaje, w jakim pasie krajobrazowym leżą Góry Świętokrzyskie,

§ odczytuje z mapy podstawowe informacje o Górach Świętokrzyskich.

§ wyjaśnia, dlaczego dzisiaj Góry Świętokrzyskie są niskie,

§ wyjaśnia, w jaki sposób powstają gołoborza,

§ uzasadnia określenie „Góry Świętokrzyskie są kolebką polskiego górnictwa i hutnictwa”,

§ ocenia Góry Świętokrzyskie pod względem atrakcyjności turystycznej.

Jeżeli szkoła położona jest w Górach Świętokrzyskich, edukacja regionalna  –  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia: Analiza map i wydawnictw prezentujących Świętokrzyski Park Narodowy.

Lekcja 28.  Sudety leżą w południowo-zachodniej Polsce

Sudety. Położenie
i pasma górskie wchodzące w skład Sudetów. Karkonosze. Pogoda w górach. Ludność i gospodarka Sudetów. Degradacja przyrodnicza.

§ wskazuje na mapie Sudety,

§ wymienia pasma górskie wchodzące w skład Sudetów,

§ wymienia surowce mineralne występujące w Sudetach,

§ omawia przyczyny zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego Sudetów.

 

§ wyjaśnia przyczyny zmiany roślinności wraz z wysokością,

§ analizuje walory turystyczne Sudetów,

§ ocenia znaczenie gospodarcze Sudetów dla kraju.

Jeżeli szkoła położona jest w Sudetach, edukacja regionalna

– treść nr 1 i 2.

Edukacja ekologiczna –  treść nr 1 i 4.

Ćwiczenia: Analiza fotografii prezentujących różnorodność krajobrazów w Sudetach.

Lekcja 29.  Tatry są przykładem gór wysokich

Tatry. Położenie, krajobraz Tatr Wysokich i Zachodnich. Piętra roślinne. Tatrzański Park Narodowy. Zasady zachowania się w górach.

§ wskazuje Tatry na mapie Polski,

§ określa położenie Tatr względem własnej miejscowości,

§ charakteryzuje krajobraz Tatr Wysokich i Zachodnich,

§ nazywa piętra roślinne w Tatrach,

§ wymienia rośliny charakterystyczne dla danego piętra,

§ podaje podstawowe zasady bezpieczeństwa obowiązujące w górach podczas wycieczek.

§ charakteryzuje piętra roślinne w Tatrach Wysokich,

§ tłumaczy różnice w krajobrazie Tatr Wysokich i Zachodnich,

§ omawia Tatrzański Park Narodowy.

 

Edukacja prozdrowotna  

–  treść nr 2.

Ćwiczenia: Określanie położenia własnej miejscowości względem Tatr;  przyporządkowywanie organizmów do właściwych pięter górskich;  opracowanie zasad zachowania się w górach.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 30.  Powtórzenie działu „Krainy Polski”

Przypomnienie treści z tematów danego działu – przegląd i charakterystyka krain geograficznych z różnych pasów krajobrazowych wzdłuż biegu Wisły.

§ wskazuje na mapie pasy krajobrazowe i krainy geograficzne Polski,

§ określa położenie danej krainy, posługując się kierunkami świata,

§ wymienia główne cechy krajobrazowe danej krainy geograficznej,

§ odczytuje proste informacje z mapy ogólnogeograficznej Polski i z map krajobrazowych,

§ nazywa piętra roślinne w Tatrach,

§ wskazuje na mapie swój region i podaje podstawowe jego cechy.

.

§  charakteryzuje każdą z krain geograficznych,

§ porównuje warunki naturalne i gospodarkę krain geograficznych Polski,

§ ocenia znaczenie danej krainy geograficznej pod względem gospodarczym i turystycznym,

§ charakteryzuje warunki naturalne i gospodarkę swego regionu.

Edukacja regionalna  –  treść nr 1 i 2.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 4. Polska – państwo w Europie

Lekcja 31.  Naszymi północnymi i wschodnimi sąsiadami są: Rosja, Litwa, Białoruś i Ukraina

Sąsiedzi z północy
i wschodu: Rosja, Litwa, Białoruś, Ukraina.

§ wskazuje na mapie granice między Polską  a Rosją, Litwą, Białorusią i Ukrainą,

§ wskazuje na mapie stolice tych państw.

 

§ wymienia oficjalne nazwy Białorusi, Litwy, Rosji, Ukrainy,

§ na podstawie mapy charakteryzuje krajobraz północnych, północno-
-wschodnich i wschodnich sąsiadów Polski,

§ odróżnia flagi Białorusi, Litwy, Rosji, i Ukrainy,

§ wyjaśnia, co to są euroregiony i po co zostały utworzone.

Edukacja ekologiczna –  treść nr 4.

Ćwiczenia: Praca z mapą ścienną i mapą w atlasie. Określanie położenia północnych, północno-wschodnich i wschodnich granic Polski.

Lekcja 32. Naszymi południowymi sąsiadami są: Słowacja i Czechy

Słowacja i Czechy. Oficjalna nazwa państw. Warunki naturalne. Stolice. Walory turystyczne.

§ określa położenie Słowacji
i Czech, wskazuje te państwa na mapie,

§ wskazuje na mapie stolice tych państw,

§ wymienia oficjalne nazwy Słowacji i Czech,

§ wymienia główne atrakcje turystyczne Słowacji i Czech.

§ odróżnia flagi Słowacji
i Czech,

§ na podstawie mapy charakteryzuje krajobraz południowych sąsiadów Polski,

§ omawia ciekawe pod względem turystycznym miejsca Słowacji i Czech.

 

Ćwiczenia: Praca z mapą ścienną i mapą w atlasie: określanie położenia południowych i południowo-
-zachodnich granic Polski; odczytywanie z mapy podstawowych informacji na temat Słowacji i Czech; analiza zdjęć, pocztówek, folderów ze Słowacji i Czech.

Lekcja 33.  Naszymi zachodnimi sąsiadami są Niemcy

Niemcy. Pełna nazwa państwa. Warunki naturalne. Stolica i główne rzeki. Walory turystyczne.

§ wskazuje Niemcy na mapie Europy, pokazuje przebieg granicy polsko-niemieckiej,

§ wskazuje na mapie stolicę Niemiec i podaje jej nazwę,

§ odczytuje z mapy ogólnogeograficznej proste informacje dotyczące Niemiec,

§ podaje najważniejsze informacje o środowisku przyrodniczym Niemiec.

§ charakteryzuje Niemcy pod względem przyrodniczym i turystycznym,

§ odczytuje i analizuje informacje o Niemczech z różnych map,

§ wymienia ważne miasta i podaje ich znaczenie,

 

 

Ćwiczenia: Analiza mapy ogólnogeograficznej Niemiec.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 34.  Francja i Wielka Brytania są dużymi państwami Europy

Wielka Brytania i Francja. Pełna nazwa kraju. Położenie geograficzne. Stolice i główne rzeki. Zabytki. Atrakcje turystyczne.

§ wskazuje na mapie Europy położenie Francji,

§ wyjaśnia, że Wielka Brytania to nazwa kraju składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej,

§ wskazuje na mapie fizycznej te części Wielkiej Brytanii,

§ wymienia stolice Francji
i Wielkiej Brytanii.

§ na podstawie mapy charakteryzuje krajobraz Francji i Wielkiej Brytanii,

§ wymienia nazwy rzek przepływających przez stolice obu krajów, wskazuje ich bieg na mapie,

§ podaje przykłady trzech ciekawych atrakcji turystycznych, które można obejrzeć w obu krajach.

Edukacja czytelnicza i medialna  

– treść nr 10.

 

Ćwiczenia: Praca z mapą ścienną i mapą w atlasie; określanie państw sąsiadujących z Francją i miast leżących nad Sekwaną i Tamizą.

Lekcja 35. Państwa Europy Południowej leżą nad Morzem Śródziemnym

Państwa Europy Południowej. Położenie geograficzne, wielkość i ukształtowanie powierzchni Włoch i Hiszpanii. Główne zabytki.

§ wskazuje na mapie Europy państwa leżące nad Morzem Śródziemnym,

§ odczytuje dane z diagramu klimatycznego,

§ wymienia najważniejsze atrakcje turystyczne, dla których warto odwiedzić Włochy i Hiszpanię,

§ podaje stolice Włoch
i Hiszpanii.

§ omawia najważniejsze zabytki Włoch i Hiszpanii,

§ charakteryzuje ukształtowanie terenu Włoch i Hiszpanii,

§ porównuje Włochy, Hiszpanię i Polskę pod względem wielkości i liczby ludności.

 

Ćwiczenia: Analiza map, zdjęć, pocztówek, folderów z Włoch i Hiszpanii.

Lekcja 36.  Państwa skandynawskie leżą na północy Europy

Państwa północnej Europy. Warunki naturalne. Stolice państw. Walory turystyczne. Główne zabytki. Sławni ludzie.

§ określa położenie państw skandynawskich i wskazuje je na mapie Europy,

§ nazywa i wskazuje na mapie stolice tych państw,

§ wymienia główne atrakcje turystyczne państw skandynawskich.

§ wymienia oficjalne nazwy poszczególnych państw skandynawskich,

§ podaje przykłady sławnych postaci pochodzących z państw skandynawskich,

§ omawia ciekawe pod względem turystycznym miejsca i obiekty państw skandynawskich.

 

 

Ćwiczenia: Praca z mapą ścienną i mapą w atlasie: określanie położenia państw skandynawskich; odczytywanie z mapy podstawowych informacji na temat państw skandynawskich; analiza zdjęć, pocztówek, folderów prezentujących państwa skandynawskie.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 37.  Europa się jednoczy

Mapa polityczna Europy. Unia Europejska. Kraje członkowskie Unii. Znaczenie wspólnej Europy. Waluta euro.

 

§ podaje nazwy co najmniej pięciu państw wchodzących w skład UE,

§ opisuje flagę UE,

§ wymienia dwa powody powstania UE,

§ nazywa walutę UE i przelicza ją na złotówki po kursie podanym przez nauczyciela.

§ wyjaśnia, co to jest Unia Europejska,

§ wymienia trzy korzyści wejścia Polski do UE,

§ podaje argumenty i prowadzi dyskusję na temat znaczenia przystąpienia Polski do UE.

Edukacja czytelnicza i medialna

 – treść nr 4.

 

Ćwiczenia: Praca z mapą ścienną i mapą w atlasie: odszukiwanie państw Unii Europejskiej na mapie politycznej Europy.

Lekcja 38.  Powtórzenie działu „Polska – państwo w Europie”

Charakterystyka wybranych państw Europy pod względem geograficznym, turystycznym, gospodarczym.

 

§ wskazuje na mapie państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice,

§ wskazuje na mapie inne państwa europejskie, ich stolice i kraje z nimi graniczące,

§ podaje pełne nazwy państw graniczących z Polską.

§ wskazuje na mapie państwa położone na półwyspach, bez dostępu do morza, wyspiarskie, skandynawskie,

§ porównuje krajobrazy państw na podstawie mapy ogólnogeograficznej,

§ podaje przykłady najsławniejszych zabytków w wybranych krajach Europy,

§ uzasadnia popularność sportów zimowych w krajach skandynawskich,

§ wyjaśnia, dlaczego powstała Unia Europejska.

 

Ćwiczenia: Układanka znajdująca się w scenariuszu lekcji.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 5. Mój organizm

Lekcja 39.  Ciało człowieka działa jak precyzyjny mechanizm

Hierarchiczna struktura organizmu człowieka. Komórki, narządy i układy narządów.

§ podaje przykłady narządów organizmu człowieka i ich funkcji,

§ omawia hierarchiczność budowy organizmu,

§ wskazuje, że podstawowym elementem budującym organizm jest komórka.

§ podaje przykłady układów narządów i ich funkcji,

§ przedstawia szczególną rolę układu nerwowego,

§ rozpoznaje położenie wybranych narządów na rysunkach anatomicznych,

§ wyjaśnia pojęcie „tkanka”, podaje przykłady tkanek.

 

Ćwiczenia: Obserwacje mikroskopowe krwi i tkanki mięśniowej gładkiej ssaka.

Lekcja 40.  Skóra chroni organizm

Budowa, funkcje i higiena skóry.

§ wyjaśnia, na czym polega rola skóry,

§ wprowadza w życie podstawowe zasady higieny skóry,

§ uzasadnia, dlaczego o skórę należy dbać.

§ omawia reakcje skóry na zmiany temperatury otoczenia,

§ podaje, w jaki sposób można zbadać rozmieszczenie ciałek czuciowych w skórze.

 

Edukacja prozdrowotna             –  treść nr 1.

Ćwiczenia: Badanie rozmieszczenia ciałek czuciowych w skórze (karta pracy nr 3 z CD-ROM-u dla nauczyciela).

Lekcja 41.  Mięśnie, kości i stawy umożliwiają poruszanie się

Szkielet. Funkcje w organizmie. Główne części szkieletu. Połączenia kości. Mięśnie.

§ wymienia funkcje szkieletu,

§ wskazuje na planszy podstawowe części szkieletu,

§ określa rolę układu mięśniowego w organizmie,

§ wskazuje dwa przeciwstawnie działające mięśnie, np. zginacz i prostownik przedramienia,

§ wskazuje na modelu szkieletu człowieka rodzaje połączeń kości.

§ wymienia elementy składowe szkieletu człowieka,

§ wskazuje główne mięśnie organizmu człowieka,

§ uzasadnia, że mięśnie muszą pracować parami,

§ omawia budowę i funkcjonowanie stawu.

 

Ćwiczenia: Wskazywanie na modelu części szkieletu człowieka i rodzajów stawów; analiza ryciny przedstawiającej budowę stawu; ćwiczenia zawarte w karcie pracy nr 4 i nr 5.  Projekcja filmu pt. Szkielet.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 42.  W układzie pokarmowym jest trawione pożywienie

Budowa układu pokarmowego. Trawienie pokarmów. Wchłanianie i transport do komórek.

§ określa, do czego jest potrzebny układ pokarmowy,

§ na schematach budowy układu pokarmowego wskazuje i nazywa najważniejsze narządy,

§ omawia rolę krwi w odżywianiu komórek.

 

§ omawia ogólnie przebieg procesów zachodzących w przewodzie pokarmowym,

§ wskazuje, które procesy i dlaczego są przemianami chemicznymi, a które fizycznymi.

 

 

Ćwiczenia: Trawienie skrobi przez ślinę.

Lekcja 43.  Układ oddechowy zapewnia wymianę gazową

Budowa i rola układu oddechowego. Higiena układu oddechowego.

§ określa rolę układu oddechowego,

§ wymienia podstawowe zasady dbałości o układ oddechowy,

§ wskazuje na schemacie i nazywa narządy budujące układ oddechowy.

§ uzasadnia, dlaczego oddychanie przez nos jest zdrowsze niż przez usta,

§ przedstawia rolę krtani,

§ omawia rolę płuc w powiązaniu z ich budową.

 

Edukacja prozdrowotna                –  treść nr 1.

Ćwiczenia: Obserwacja mikroskopowa pęcherzyków płucnych.

Lekcja 44.  Krew jest życiodajnym płynem krążącym dzięki sercu

Krążenie krwi jako warunek życia człowieka. Funkcje krwi. Rola serca i naczyń krwionośnych.

§ wymienia główne funkcje krwi,

§ określa rolę serca,

§ krótko charakteryzuje rodzaje naczyń krwionośnych.

§ uzasadnia, że krążenie krwi jest warunkiem życia człowieka,

§ omawia przepływ krwi w sercu, z uwzględnieniem roli zastawek.

 

Ćwiczenia: Projekcja filmu pt. Praca zastawek serca.

Lekcja 45.  Układ nerwowy kieruje organizmem

Układ nerwowy. Podział, funkcja. Budowa komórki nerwowej. Reakcje odruchowe.

§ omawia ogólną budowę układu nerwowego,

§ uzasadnia, że mózg jest najważniejszym narządem naszego ciała,

§ nazywa elementy budowy komórki nerwowej,

§ nazywa, korzystając z planszy, części mózgu człowieka.

§ wskazuje przystosowanie budowy komórki nerwowej do pełnionej funkcji,

§ wskazuje na schemacie przebieg reakcji odruchowej,

§ wyjaśnia, jakie znaczenie mają reakcje odruchowe dla organizmu,

§ uzasadnia, dlaczego nie mamy wpływu na wiele reakcji odruchowych.

 

Ćwiczenia:  Analiza reakcji odruchowej kolana oraz zwężania się i rozszerzania źrenicy oka; analiza ryciny przedstawiającej układ nerwowy człowieka oraz komórkę nerwową.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 46.  Poznaj właściwości światła

Źródła światła. Właściwości światła. Odbicie światła, załamanie światła. Rodzaje soczewek

§ wymienia źródła światła,

§ opisuje właściwości światła na wybranych przez siebie przykładach,

§ proponuje doświadczenie pokazujące załamanie światła na granicy dwóch ośrodków.

 

§ wyjaśnia, na czym polega odbicie światła,

§ odróżnia ciała, które są źródłami światła, a które jedynie odbijają światło,

§ podaje przykłady ośrodków, na granicy których można obserwować załamanie światła,

§ dzieli soczewki ze względu na ich kształt i opisuje ich własności.

Edukacja prozdrowotna                  –  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia: Zadania z karty pracy nr 6 Oglądamy przedmiot w wodzie oraz karty pracy nr 7 Budujemy zegar słoneczny. Prezentowanie za pomocą rzutnika pisma, jak soczewka skupiająca skupia promienie świetlne,

a soczewka rozpraszająca je rozprasza.

Lekcja 47.  Oko odbiera wrażenia świetlne

Oko. Budowa, funkcje. Wady wzroku, korekta za pomocą soczewek.

§ określa funkcje oka jako narządu zmysłu,

§ wskazuje części oka na modelu lub planszy,

§ podaje podstawowe funkcje wskazanych elementów oka,

§ wskazuje podstawowe zasady dbałości o wzrok.

§ wyjaśnia powstawanie obrazu na siatkówce,

§ wskazuje rolę mózgu w odbieraniu wrażeń świetlnych ze środowiska,

§ wyjaśnia, na czym polega praca okulisty i optyka.

 

Edukacja prozdrowotna                    –  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia: Analiza budowy oka przedstawionego na planszy lub modelu. Omówienie ćwiczenia zamieszczonego w karcie pracy nr 8 Sprawdź, w jaki sposób oko wytwarza obraz, a także nr 9 Złudzenia wzrokowe – czy nasze oczy są niedoskonałe.

Lekcja 48.  Dźwięki są wokół nas

Powstawanie dźwięków. Rodzaje dźwięków. Prędkość dźwięku. Rozchodzenie się dźwięków. Wpływ budowy ucha na rozpoznawanie różnych rodzajów dźwięków.

 

§ wymienia źródła dźwięków wokół nas,

§ wyszukuje z otoczenia ciała, które drgając, wytwarzają dźwięki,

§ podaje przykłady świadczące o tym, że w różnych ośrodkach dźwięki rozchodzą się z różnymi prędkościami,

§ podaje sposoby zabezpieczania się przed dźwiękami o dużym natężeniu.

§ opisuje warunek rozchodzenia się dźwięku w danym ośrodku,

§ wyjaśnia, od czego zależy prędkość rozchodzenia się dźwięków w różnych substancjach (ośrodkach),

§ wymienia przykłady dźwięków o różnym natężeniu.

 

Ćwiczenia: Różne sposoby wytwarzania dźwięków w otaczającej nas przyrodzie. Wyszukiwanie źródeł dźwięków dochodzących do pracowni przyrodniczej z zewnątrz klasy.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 49.  Ucho odbiera wrażenia dźwiękowe

Ucho. Budowa i funkcja.

§ wymienia części ucha,

§ wskazuje na modelu lub planszy elementy ucha,

§ wskazuje podstawowe zasady dbałości o słuch.

 

§ wymienia w prawidłowej kolejności poszczególne części ucha, które zostają wprowadzone w drgania pod wpływem fali dźwiękowej,

§ określa funkcję ucha jako narządu słuchu i równowagi,

§ uzasadnia, dlaczego nie należy słuchać zbyt głośnej muzyki.

Edukacja prozdrowotna             –  treść nr 1 i 2.

Ćwiczenia:  Analiza budowy ucha przedstawionego na planszy lub modelu; omówienie ćwiczenia zamieszczonego w karcie pracy nr 11 Czy można wspomóc ucho, aby lepiej słyszało?

Lekcja 50.  Układy rozrodcze umożliwiają wydawanie na świat potomstwa

Układ rozrodczy żeński i męski. Budowa, funkcja. Różnica w budowie komórek rozrodczych.

§ wskazuje różnice w budowie komórki jajowej
i plemnika,

§ nazywa poszczególne elementy budowy układu rozrodczego kobiety
i mężczyzny,

§ określa rolę układu rozrodczego kobiety
i mężczyzny.

§ wskazuje na planszy rozmieszczenie narządów rozrodczych kobiety
i mężczyzny,

§ określa rolę poszczególnych narządów
w układach rozrodczych.

 

Wychowanie do życia w rodzinie                     –  treść  nr 4.

Ćwiczenia: Analiza budowy układów rozrodczych przedstawionych na planszy lub foliogramie; obserwacje fotografii plemników i komórek jajowych.

Lekcja 51.  Rozwój zarodkowy i płodowy człowieka przebiega w organizmie matki

Miejsce powstawania plemników i komórek jajowych. Zapłodnienie. Rozwój zarodkowy
i płodowy.

§ określa miejsce powstawania plemników
i komórek jajowych,

§ wyjaśnia, co to jest zapłodnienie,

§ przedstawia za pomocą schematycznego rysunku moment zapłodnienia,

§ wyjaśnia, co to jest pępowina, poród,

§ wskazuje na planszy miejsce zapłodnienia i dalszą drogę zapłodnionej komórki jajowej.

§ wyjaśnia, dlaczego do komórki jajowej wnika tylko jeden plemnik,

§ wyjaśnia, co to jest ciąża, zarodek, płód, łożysko,

§ podaje przykłady świadczące o tym, że dziecko w łonie matki się rozwija.

 

Wychowanie do życia w rodzinie                      –  treść nr 5.

Ćwiczenia: Projekcja fragmentów filmu pt. Widziane z ukrycia. Inscenizacja połączona z prezentacją rozwoju zarodka i płodu w kolejnych miesiącach ciąży.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 52.  W życiu człowieka wyróżnia się kilka etapów

Etapy rozwojowe człowieka po urodzeniu.

§ wymienia etapy rozwojowe człowieka po urodzeniu,

§ wykazuje potrzeby człowieka na każdym etapie rozwoju.

§ rozpoznaje na podstawie opisu i fotografii etap rozwojowy człowieka,

§ podaje charakterystykę etapów rozwojowych człowieka.

 

Ćwiczenia: Rozpoznawanie etapu rozwojowego osoby przedstawionej na zdjęciu; porządkowanie zdjęć zgodnie z wzrastającymi etapami rozwoju osób przedstawionych na tych zdjęciach.

Lekcja 53.  Jakie zmiany zachodzą w okresie dojrzewania?

Dojrzewanie płciowe. Zmiany zachodzące w organizmach dziewcząt     i chłopców w okresie dojrzewania.

§ wyjaśnia, na czym polega dojrzewanie dziewcząt
i chłopców,

§ omawia zmiany zachodzące w organizmach podczas dojrzewania,

§ wskazuje czynniki wpływające pozytywnie
i negatywnie na rozwój organizmu w okresie dojrzewania.

§ wyjaśnia, co oznacza termin „dojrzewanie płciowe”,

§ charakteryzuje etap dojrzewania.

Wychowanie do życia w rodzinie                     –  treść nr 7.

Ćwiczenia: Projekcja filmu pt. Chłopcy. Przemiany wieku dojrzewania oraz Dziewczęta. Przemiany wieku dojrzewania; doświadczenie zamieszczone w karcie pracy z zeszytu ćwiczeń Modelowanie zmian zachodzących w krtani podczas mutacji

Lekcja 54.  Powtórzenie działu „Mój organizm”

Porównanie budowy i roli poznanych układów wewnętrznych oraz skóry. Hierarchiczna struktura organizmu.

§ określa rolę poznanych układów narządów oraz skóry,

§ na planszach wskazuje najważniejsze narządy wchodzące w skład poznanych układów,

§ wyjaśnia hierarchiczność struktury organizmu: komórka – tkanka – narząd – układ narządów.

§ określa rolę wybranych narządów w ciele człowieka,

§ podaje przykłady współpracy między układami narządów,

§ na podstawie rycin rozpoznaje niektóre rodzaje komórek budujących ciało człowieka, omawia ich budowę w powiązaniu z funkcją.

 


 


Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 6. Moje zdrowie

Lekcja 55.  Jak zdrowo się odżywiać?

Rola składników pokarmowych. Zasady prawidłowego żywienia. Zróżnicowanie potrzeb żywieniowych. Planowanie jadłospisów.

§ uzasadnia celowość stosowania zasad prawidłowego żywienia,

§ wyjaśnia, w jakim celu człowiek się odżywia,

§ podaje podstawowe zasady dotyczące zakupu i przechowywania produktów pokarmowych oraz przygotowywania posiłków.

§ wymienia podstawowe składniki pokarmów i ich funkcje,

§ wskazuje przykłady produktów o dużej zawartości: cukrów, tłuszczów, białek, witamin
i wody,

§ planuje jadłospis zgodnie
z zasadami prawidłowego żywienia.

Edukacja prozdrowotna               –  treść nr 3.

Ćwiczenia: Określanie składu produktów spożywczych przyniesionych przez uczniów.  Analiza piramidy zdrowego żywienia; przeprowadzenie doświadczeń zaproponowanych w karcie pracy nr 12 Jak rozpoznamy, czy pokarm zawiera tłuszcze i skrobię?

Lekcja 56.  Jak dbać o własne ciało?

Podstawowe zasady higieny osobistej.

§ wymienia substancje wydalane i wydzielane przez skórę,

§ podaje zasady pielęgnacji skóry, włosów, zębów i paznokci,

§ wskazuje znaczenie czystości odzieży, obuwia, bielizny i otoczenia dla utrzymania zdrowia,

§ podaje przykłady ubioru dostosowanego do pory roku i rodzaju wykonywanej pracy.

§ wymienia rodzaje zębów dorosłego człowieka i podaje ich funkcje,

§ proponuje doświadczenie ukazujące niszczenie szkliwa nazębnego,

§ uzasadnia twierdzenie, że przestrzeganie higieny osobistej jest obowiązkiem każdego człowieka.

Edukacja prozdrowotna             – treść nr 1.

Wychowanie do życia w rodzinie                      –  treść nr 8.

Ćwiczenia: Obserwacja efektów doświadczenia zaproponowanego w karcie pracy nr 4 z zeszytu ćwiczeń Higiena jamy ustnej. Ćwiczenia z wykorzystaniem modelu czaszki doskonalące technikę mycia zębów; pokaz korzystania z nici dentystycznej.

Lekcja 57.  Jak wypoczywać?

Wypoczynek. Rodzaje, znaczenie dla zachowania zdrowia. Zasady bezpieczeństwa.

§ podaje przykłady biernego i aktywnego wypoczynku,

§ wskazuje formy wypoczynku odpowiednie dla siebie,

§ omawia trzy formy wypoczynku czynnego, uwzględniając zasady bezpieczeństwa,

§ podaje zasady zachowania się na łonie natury.

§ omawia sytuacje, w których należy wypoczywać aktywnie, a w których biernie,

§ uzasadnia, dlaczego ćwiczenia fizyczne usprawniają organizm,

§ podaje przykłady zabezpieczeń ciała przed kontuzją podczas uprawiania wybranych dyscyplin sportowych.

Edukacja prozdrowotna             –  treść nr 4.

Ćwiczenia: Opracowanie zasad bezpieczeństwa dla wybranych form wypoczynku aktywnego; analiza sprzętu narciarskiego i roweru pod kątem bezpieczeństwa użytkowania.


 


Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 58.  Co robić w razie uszkodzenia ciała?

Sytuacje niebezpieczne. Uszkodzenia skóry, kości. Poprawne zachowania.

§ podaje przyczyny uszkodzeń skóry,

§ wskazuje sposoby postępowania podczas opatrywania otarcia lub skaleczenia,

§ omawia zabezpieczenia ciała przed skutkami nad-miernego promieniowania słonecznego,

§ omawia objawy złamania kości.

§ wskazuje poprawne postępowanie w wypadku pogryzienia przez zwierzę.

§ podaje różnice między zwichnięciem a złamaniem,

§ wyjaśnia, dlaczego nie należy opalać się bez zabezpieczenia skóry.

Edukacja prozdrowotna                  –  treść nr 2.

Ćwiczenia:  Etapy opatrywania uszkodzenia skóry – otarcia, skaleczenia, rany, oparzenia, odmrożenia; sposoby postępowania i udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku – pozycja boczna ustalona, pomoc osobie poszkodowanej, unieruchomianie złamanej kończyny.

Lekcja 59.  Co znaczy przysłowie: w zdrowym ciele zdrowy duch?

Zdrowie i trzy jego aspekty. Zasady zachowania zdrowia.

§ wyjaśnia, co to jest zdrowie,

§ omawia podstawowe zasady zachowania zdrowia,

§ podaje przykłady dotyczące zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego.

§ podaje przykłady wyrażania pozytywnych  uczuć za pomocą gestów
i mowy ciała,

§ uzasadnia twierdzenie, że zdrowie w dużej mierze zależy od nas samych.

Edukacja prozdrowotna               –  treść nr 1, 5, 6.

Ćwiczenia: Analiza czynników mających wpływ na zdrowie i grupowanie ich zgodnie z kryterium: mam wpływ – nie mam wpływu (wnioskiem powinno być stwierdzenie, że w 50% mamy wpływ na własne zdrowie). 

Lekcja 60.  Choroby zakaźne są wywoływane przez wirusy i drobnoustroje

Choroby zakaźne. Drobnoustroje chorobotwórcze. Pasożytnicze zwierzęta. Drogi zakażenia.

§ wyjaśnia, czym różnią się choroby zakaźne od innych chorób,

§ podaje przykłady chorób zakaźnych człowieka i dróg, którymi atakują organizm.

 

§ wskazuje przykłady chorób bakteryjnych i wirusowych,

§ wskazuje przykłady zwierząt – pasożytów człowieka,

§ omawia objawy wybranych chorób zakaźnych.

 

Ćwiczenia: Analiza cyklu życiowego tasiemca.

Lekcja 61.  Walka z chorobami zakaźnymi jest trudna, ale konieczna

Sposoby zapobiegania chorobom zakaźnym. Szczepienia ochronne. Dezynfekcja.

§ omawia podstawowe sposoby zapobiegania chorobom zakaźnym,

§ uzasadnia, dlaczego przed zastosowaniem leku trzeba zwrócić się o poradę lekarską.

 

§ wyjaśnia zasadę działania szczepionki,

§ podaje podstawowe sposoby leczenia chorób bakteryjnych, wirusowych i pasożytniczych,

§ wyjaśnia termin „dezynfek-cja” i określa znaczenie tego zabiegu w zapobieganiu chorobom zakaźnym.

Edukacja prozdrowotna               –  treść nr 9.

Ćwiczenia: Dobieranie sposobów zapobiegania chorobom zakaźnym do różnych dróg zakażenia.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 62.  Kiedy, dlaczego i jak należy mówić NIE?

Uzależnienie. Nikotynizm, alkoholizm, narkomania, niebezpieczny internet. Postawa asertywna.

§ wymienia sytuacje, w których należy powiedzieć nie,

§ wskazuje sposoby odmawiania picia alkoholu i palenia tytoniu,

§ wyjaśnia, co to jest uzależnienie.

§ wskazuje możliwości zachowań asertywnych wobec presji otoczenia,

§ omawia skutki działania nikotyny na organizm człowieka,

§ wyjaśnia, dlaczego znajomości zawarte przez internet mogą być niebezpieczne,

§ uzasadnia konieczność zachowania postawy antyalkoholowej i antynikotynowej.

Edukacja prozdrowotna             –  treść nr 10.

Ćwiczenia: Scenki – prezentacja zachowań asertywnych. Projekcja fragmentów filmu pt. Palenie tytoniu a fizjologia człowieka, Epitafium dla narkomana.

Lekcja 63.  Powtórzenie działu „Moje zdrowie”

Zdrowy styl życia. Prawidłowe odżywianie się, higiena ciała i otoczenia. Choroby zakaźne i pasożytnicze. Wypoczynek, ruch na świeżym powietrzu. Pojęcie zdrowia.

§ wyjaśnia, dlaczego zdrowie jest bardzo ważne w życiu każdego człowieka,

§ wymienia zachowania składające się na zdrowy styl życia,

§ podaje zasady prawidło-wego odżywiania się,

§ omawia zasady higieny ciała,

§ wymienia podstawowe zasady zapobiegania chorobom zakaźnym,

§ uzasadnia, dlaczego podstawą zdrowia jest sprawność fizyczna organizmu,

§ wymienia podstawowe zasady higieny osobistej
i otoczenia.

§ uzasadnia, że w dużej mierze mamy wpływ na własne zdrowie,

§ omawia wpływ poszczególnych składników pokarmowych na organizm człowieka,

§ podaje podstawowe sposoby leczenia chorób bakteryjnych, wirusowych
i pasożytniczych,

§ wyjaśnia, dlaczego życzliwa postawa wobec innych ułatwia kontakty międzyludzkie.

Edukacja prozdrowotna             – treść nr 1, 2, 3, 4, 5.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 7. Sposoby życia organizmów

Lekcja 64.  Czynności życiowe organizmów są podobne

Przyroda żywa                       i nieożywiona. Cechy organizmów. Czynności życiowe.

§ wymienia podstawowe czynności życiowe organizmów,

§ wskazuje, w jaki sposób jego organizm wykonuje czynności życiowe.

 

§ wyjaśnia na przykładach, na czym polega pobudliwość,

§ wskazuje różnice w realizacji czynności życiowych między roślinami a zwierzętami,

§ interpretuje wyniki doświadczenia.

 

Ćwiczenia: Wykonanie doświadczenia z karty pracy nr 13  Badamy reakcję rośliny na kierunek, z którego dochodzi światło.

Lekcja 65.  Jakie są sposoby odżywiania się organizmów?

Sposoby odżywiania się organizmów. Organizmy cudzożywne i samożywne. Fotosynteza.

§ wymienia sposoby odżywiania się organizmów, ze wskazaniem, u których grup organizmów występują,

§ porównuje odżywianie się samożywne i cudzożywne,

§ uzasadnia, dlaczego należy chronić lasy.

§ omawia przebieg fotosyntezy, z uwzględnieniem roli chlorofilu,

§ wyjaśnia znaczenie procesu fotosyntezy dla rośliny i dla życia na Ziemi.

 

Ćwiczenia: Dyskusja na temat globalnego znaczenia fotosyntezy.

Lekcja 66.  Zwierzęta są przystosowane do pobierania różnorodnego pokarmu

Przystosowania zwierząt do pobierania pokarmu. Roślinożercy, mięsożercy i wszystkożercy. Płynożercy. Filtratory.

§ podaje przykłady roślinożerców i mięsożerców z najbliższego otoczenia,

§ na dowolnie wybranych przykładach – ptaka i ssaka roślinożernego oraz ptaka
i ssaka mięsożernego – wskazuje ich przystosowania do zdobywania pokarmu.

§ podaje przykłady egzotycznych roślinożerców i mięsożerców, prawidłowo określając kontynent, na którym żyją,

§ charakteryzuje płynożerców i filtratorów – ich przystosowania do zdobycia pokarmu.

 

Ćwiczenia: Inscenizacja przedstawiająca zwierzęta odżywiające się różnorodnym pokarmem.


 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Lekcja 67.  Dzięki oddychaniu organizmy uzyskują energię

Oddychanie a odżywianie się. Istota oddychania. Narządy oddechowe zwierząt.

§ wyjaśnia, co jest celem oddychania,

§ uzasadnia, że wszystkie organizmy muszą oddychać,

§ podaje przykłady zwierząt oddychających płucami i skrzelami.

 

§ podaje słowny zapis równania oddychania tlenowego,

§ określa sposób wykonywania wymiany gazowej przez rośliny,

§ udowadnia, że oddychanie jest związane z odżywianiem się,

§ przeprowadza analogię między oddychaniem a spalaniem (np. drewna lub węgla).

 

Ćwiczenia: Oglądanie filmu pt. Wymiana gazowa u roślin i zwierząt.

Lekcja 68.  Organizmy się rozmnażają, by przetrwać w przyrodzie

Cel rozmnażania się organizmów. Rozmnażanie płciowe i bezpłciowe. Pojęcie gatunku.

§ wyjaśnia, co jest celem rozmnażania się,

§ określa, jaka jest istota rozmnażania płciowego,

§ podaje przykłady gatunków żyjących w najbliższym otoczeniu.

 

§ wymienia sposoby rozmna-żania się organizmów,

§ udowadnia, że rośliny, podobnie jak zwierzęta, rozmnażają się płciowo,

§ uzasadnia, dlaczego pewne organizmy należą do jednego gatunku, a inne nie,

§ porównuje rozmnażanie się płciowe i bezpłciowe.

 

Ćwiczenia: Obserwacja organów roślinnych służących do rozmnażania bezpłciowego.

Lekcja 69.  Wszystkie organizmy są zbudowane z komórek

Komórkowa budowa organizmów. Komórka roślinna. Komórka zwierzęca.

§ podaje, że wszystkie organizmy zbudowane są z komórek,

§ omawia budowę komórki roślinnej i zwierzęcej.

 

§ podaje funkcje poszczególnych elementów budowy komórek,

§ porównuje budowę komórki roślinnej i zwierzęcej,

§ interpretuje zależności między budową komórki i jej funkcją.

 

Ćwiczenia: Obserwacje mikroskopowe komórek.

Lekcja 70.  Powtórzenie działu  „Sposoby życia organizmów”

Porównanie budowy
i czynności życiowych roślin i zwierząt.

§ wymienia czynności życiowe organizmów,

§ podaje przykłady organów roślinnych i zwierzęcych,

§ porównuje sposoby odżywiania się i oddychania roślin.

§ porównuje sposoby wydalania i rozmnażania się oraz pobudliwość roślin i zwierząt,

§ omawia czynności życiowe grzybów.

 


A w naszej szkole czas płynie, płynie...
 
Reklama
 
WYSZUKIWARKA
 
Google
POGODA
 
Pogoda Wyrzysk z serwisu
 
 

=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=