Przyroda kl. IV
KLasa IV

Tytuł w podręczniku

Numer
i temat lekcji

Wymagania konieczne

(ocena dopuszczająca). Uczeń:

Wymagania podstawowe

(ocena dostateczna). Uczeń:

Wymagania rozszerzające

(ocena dobra).

Uczeń:

Wymagania dopełniające

(ocena bardzo dobra). Uczeń:

Wymagania wykraczające

(ocena celująca).

Uczeń:

 

 

1. Lekcja organizacyjna. W jaki sposób będziemy pracować na lekcjach przyrody?

określa, za co może uzyskać ocenę na lekcjach przyrody; wymienia możliwości poprawy oceny niedostatecznej; wymienia zasady pracy na lekcjach przyrody; podaje przykłady zajęć, na których będą obowiązywały szczególne zasady bezpieczeństwa

 

Dział 1. Poznajemy najbliższe otoczenie

 

1. Pierwsza lekcja przyrody

2. Jak będziemy poznawać przyrodę?

wymienia źródła informacji o przyrodzie (B); korzysta z płyty dołączonej do podręcznika (D); omawia podstawowe zasady pracy i bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni przyrodniczej (B)

wymienia elementy tworzące świat przyrody (A); omawia, czym zajmuje się przedmiot przyroda (C); korzysta ze wskazanej przez nauczyciela edukacyjnej strony internetowej (D)

podaje przykłady wykorzystania pomocy dydaktycznych znajdujących się w pracowni przyrodniczej (C); wyjaśnia celowość istnienia regulaminu pracowni przyrodniczej (D)

podaje przykłady zagadnień, które będzie miał możliwość poznać na lekcjach przyrody (C); wyjaśnia zasady, którymi powinni kierować się kolekcjonerzy okazów przyrodniczych (B)

przygotowuje krótką notatkę na temat różnych informacji znajdujących się we wskazanych przez nauczyciela dodatkowych źródłach, np. atlasach, albumach, encyklopediach itp. (D)

 

2. Dobrze się czujemy w szkole i w domu

3. Co wpływa na dobre samopoczucie w szkole i w domu?

proponuje sposoby bezpiecznego spędzania przerw (C); wyjaśnia, na czym polega zachowanie asertywne (nie używając terminu „asertywność”) (C); podaje przykłady obowiązków domowych, które może wykonywać uczeń 4 klasy (B)

omawia sposób właściwego przygotowania miejsca do nauki (B); wymienia zasady skutecznego uczenia się (B); wymienia osoby, do których może się zwrócić uczeń mający problemy (B); podaje przykłady czynników pozytywnie i negatywnie wpływających na samopoczucie w szkole i w domu (B)

omawia zasady skutecznego uczenia się (B); wyjaśnia, dlaczego w sytuacjach trudnych warto zwrócić się o pomoc do innych (B); podaje przykłady sytuacji, w których może służyć pomocą innym (C)

omawia wpływ hałasu na samopoczucie w szkole (B); charakteryzuje czynniki wpływające na tworzenie dobrej atmosfery w szkole i w domu (C)

analizuje wybrane 2–3 cechy charakteru i zachowania, które ułatwiają lub utrudniają kontakty z rówieśnikami (D)

 

 

3. Uczymy się planować

4. Dlaczego planowanie zajęć jest ważne?

analizuje przykładowy plan dnia (C); podaje przykłady form wypoczynku aktywnego (B); podaje przykłady form wypoczynku biernego (B)

omawia zasady zdrowego stylu życia (B); wyjaśnia, dlaczego należy planować codzienne czynności (B); planuje formy wypoczynku dostosowane do codziennych czynności (C)

wyjaśnia, czym jest zdrowy styl życia (B); konstruuje własny plan dnia (D); wyjaśnia, dlaczego ważne jest stosowanie różnorodnych form wypoczynku (D)

uzasadnia, że planowanie codziennych czynności jest elementem zdrowego stylu życia (D)

proponuje, wraz z uzasadnieniem, ciekawe formy wypoczynku dla swojej rodziny, możliwe do zrealizowania w dniu wolnym od pracy (D)

 

Podsumowanie działu 1

5., 6. Podsumowanie i sprawdzian z działu „Poznajemy najbliższe otoczenie”

 

Dział 2. Odkrywamy tajemnice warsztatu przyrodnika

 

1. Przyroda i jej składniki

7. Poznajemy składniki przyrody

wymienia 3–4 elementy przyrody nieożywionej (A); podaje 3–4 elementy przyrody ożywionej (A)

wyjaśnia znaczenie pojęcia „przyroda nieożywiona” (B); wymienia 3 składniki przyrody nieożywionej niezbędne do życia (A); podaje 3 przykłady wytworów działalności człowieka (B)

wymienia cechy ożywionych elementów przyrody (A); wskazuje w najbliższym otoczeniu przykłady wytworów działalności człowieka (C)

podaje przykłady powiązań przyrody nieożywionej i ożywionej (A); klasyfikuje wskazane elementy na ożywione i nieożywione składniki przyrody oraz wytwory działalności człowieka (C)

wyjaśnia, w jaki sposób zmiana jednego elementu przyrody może wpłynąć na pozostałe wybrane elementy (B)

 

2. Jak poznawać przyrodę?

8. Jakimi sposobami poznajemy przyrodę?

wymienia zmysły umożliwiające poznawanie otaczającego świata (B); omawia dowolną cechę przyrodnika (C)

omawia rolę poszczególnych zmysłów w poznawaniu świata (B); wymienia cechy przyrodnika (B)

porównuje ilość i rodzaj informacji uzyskiwanych za pomocą poszczególnych zmysłów (C); określa rolę obserwacji w poznawaniu przyrody (B); omawia etapy doświadczenia (A)

na podstawie obserwacji podejmuje próbę przewidzenia niektórych sytuacji i zjawisk (np. dotyczących pogody, zachowania zwierząt) (D); wyjaśnia, czym jest doświadczenie (B)

przeprowadza dowolne doświadczenie wraz z zapisem wyników obserwacji (D); wyjaśnia, dlaczego do niektórych doświadczeń należy używać dwóch zestawów (D)

 

3. Przyrządy i pomoce przyrodnika

 

 

 

9. Przyrządy i pomoce ułatwiające prowadzenie obserwacji w terenie

podaje nazwy przyrządów służących do prowadzenia obserwacji w terenie (A); przeprowadza obserwację za pomocą lupy lub lornetki (C); notuje 2–3 spostrzeżenia dotyczące obserwowanych obiektów (C); wykonuje schematyczny rysunek obserwowanego obiektu (C)

przyporządkowuje przyrząd do obserwowanego obiektu (C); proponuje przyrządy, jakie należy przygotować do prowadzenia obserwacji w terenie (D); określa charakterystyczne cechy obserwowanych obiektów (C)

 

planuje miejsca 2–3 obserwacji (C); dobiera przyrząd do obserwowanego obiektu (C)

 

planuje obserwację dowolnego obiektu lub organizmu w terenie (D); uzasadnia celowość zaplanowanej obserwacji (D)

 

przygotowuje informacje na temat innych przyrządów służących do prowadzenia obserwacji (odległych obiektów, głębin) (D)

 

 

9a. Lekcja w terenie –Przyrządy i pomoce przyrodnika

 

10. Poznajemy budowę i działanie mikroskopu

podaje przykłady obiektów, które można obserwować za pomocą mikroskopu (B); wykonuje schematyczny rysunek obserwowanego obiektu (C)

omawia przeznaczenie mikroskopu (B); przygotowuje mikroskop do prowadzenia obserwacji (C)

podpisuje na schemacie poszczególne części mikroskopu (C); przeprowadza obserwację mikroskopową zgodnie z instrukcją (D)

określa przeznaczenie poszczególnych części mikroskopu (C)

samodzielnie wykonuje prosty preparat mikroskopowy (D); przygotowuje informacje na temat mikroskopu elektronowego (D)

 

4. Określamy kierunki geograficzne

 

 

4. Określamy kierunki geograficzne cd.

 

 

11. W jaki sposób określamy kierunki geograficzne?

podaje nazwy wskazanych przez nauczyciela głównych kierunków geograficznych (C)

podaje nazwy głównych kierunków geograficznych (C)

wyjaśnia, co to jest widnokrąg (B); omawia budowę kompasu (B)

podaje przykłady wykorzystania w życiu umiejętności wyznaczania kierunków geograficznych (B)

podaje historyczne i współczesne przykłady praktycznego wykorzystania umiejętności wyznaczania kierunków geograficznych (D)

podaje historyczne i współczesne przykłady praktycznego wykorzystania umiejętności wyznaczania kierunków geograficznych (D)

 

12. Określamy kierunki geograficzne za pomocą kompasu i gnomonu

wyznacza kierunki geograficzne za pomocą kompasu (C)

posługując się instrukcją, wyznacza kierunki geograficzne za pomocą gnomonu (C)

omawia sposób wyznaczania kierunków geograficznych za pomocą gnomonu (B)

porównuje dokładność wyznaczania kierunków geograficznych za pomocą kompasu i gnomonu (D)

 

13. Inne sposoby wyznaczania kierunków geograficznych

rysuje różę głównych kierunków geograficznych (B)

podaje nazwy pośrednich kierunków geograficznych (A); rysuje różę głównych i pośrednich kierunków geograficznych (B)

wyznacza kierunki geograficzne, stosując poznane wcześniej sposoby (C)

omawia sposoby wyznaczania kierunku północnego na podstawie obserwacji obiektów przyrodniczych i wytworów człowieka (C)

odszukuje ukryty obiekt, poruszając się według instrukcji podanej przez nauczyciela (D)

 

13a. Lekcja w terenie – Ćwiczenia w wyznaczaniu kierunków geograficznych

 

5. Mapa –niezbędna pomoc dla przyrodnika

14. Jak czytać mapę?

wymienia rodzaje map (A); odczytuje informacje zapisane w legendzie planu (C)

wyjaśnia pojęcie „legenda” (B); określa przeznaczenie różnych rodzajów map (B); dobiera rodzaj mapy do określonego zadania (C); rozpoznaje obiekty przedstawione na planie za pomocą znaków topograficznych (C/D)

opisuje słowami fragment terenu przedstawiony na planie (D); przygotowuje „zbiór” znaków topograficznych dla najbliższej okolicy (C)

porównuje dokładność poszczególnych rodzajów map (D); odszukuje na mapie wskazane obiekty (C/D)

rysuje fragment drogi do szkoły, np. ulicy, zmniejszając jej wymiary (np. 1000 razy), używając właściwych znaków topograficznych (D)

 

6. Jak się orientować w terenie?

 

 

15. Jak się orientować w terenie?

wskazuje kierunki geograficzne na mapie (C)

 

 

określa położenie innych obiektów na mapie w stosunku do podanego obiektu (C)

 

wyjaśnia, na czym polega orientowanie mapy (B); orientuje mapę za pomocą kompasu (C)

 

orientuje mapę za pomocą obiektów w terenie (C)

 

 

dostosowuje sposób orientowania mapy do otaczającego terenu (D)

 

 

15a. Lekcja w terenie – Jak się orientować w terenie?

 

7. Obserwujemy i pielęgnujemy rośliny

 

 

16. Poznajemy zasady pielęgnacji roślin

wymienia zasady pielęgnacji roślin (B)

omawia zasady pielęgnacji roślin (B); podaje przykłady roślin stosowanych jako przyprawy do potraw (B)

rozpoznaje wybrane rośliny doniczkowe (C); wyjaśnia, jakie znaczenie ma znajomość wymagań życiowych uprawianych roślin (D)

wymienia kilka powodów, dla których uprawiamy rośliny (B); porównuje wymagania dwóch roślin doniczkowych (np. kaktusa i paproci) (D)

prezentuje jedną egzotyczną roślinę (ozdobną lub przyprawową), omawiając jej wymagania życiowe (D)

 

17. Poznajemy etapy kiełkowania fasoli

na podstawie instrukcji zakłada i prowadzi uprawę fasoli (C); dzieli rośliny na drzewa, krzewy i rośliny zielne (B); wykonuje zielnik zawierający 5 roślin (D)

prezentuje wyniki obserwacji rozwoju uprawianej fasoli (D); podaje przykłady drzew, krzewów i roślin zielnych rosnących w ogrodach (C); wykonuje zielnik zawierający 10 roślin (D)

podaje nazwy etapów rozwoju rośliny (A); rozpoznaje drzewa i krzewy rosnące w najbliższym otoczeniu (C); wykonuje zielnik zawierający rośliny rosnące na określonym siedlisku, np. na poboczach dróg (D)

określa warunki niezbędne do prowadzenia uprawy roślin (C); porównuje budowę zewnętrzną drzew, krzewów i roślin zielnych (C); wykonuje zielnik zawierający rośliny rosnące w kilku różnych siedliskach (D)

przygotowuje informację na temat roślin leczniczych uprawianych w domu lub w ogrodzie (D)

 

17a. Lekcja w terenie –Rozpoznawanie drzew, krzewów i roślin zielnych

 

 

 

 

8. Obserwujemy i pielęgnujemy zwierzęta

18. Poznajemy zasady opieki nad hodowanymi zwierzętami

podaje przykłady zwierząt hodowanych przez człowieka (B); omawia wymagania zwierzęcia hodowanego w domu lub w pracowni przyrodniczej (B); opowiada o hodowanym zwierzęciu (D)

 

 

wyjaśnia, dlaczego decyzja o hodowli zwierzęcia powinna być dokładnie przemyślana (D); omawia zasady opieki nad zwierzętami (B)

określa cel hodowli zwierząt (B); wyjaśnia, dlaczego nie wszystkie zwierzęta możemy hodować w domu (B); wskazuje źródła informacji na temat hodowanych zwierząt (C)

formułuje apel do osób mających zamiar hodować zwierzę lub podarować je w prezencie (D)

przygotowuje ciekawostki i dodatkowe informacje na temat zwierząt (np. najszybsze zwierzęta) (D)

 

Podsumowanie działu 2

19., 20. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice warsztatu przyrodnika”

 

Dział 3. Odkrywamy tajemnice zjawisk przyrodniczych

 

1. Woda występuje w trzech postaciach

21. Poznajemy stany skupienia wody

wymienia stany skupienia wody w przyrodzie (A); podaje przykłady występowania wody w różnych stanach skupienia (B); odczytuje wskazania termometru (C)

omawia budowę termometru (B); przeprowadza, zgodnie z instrukcją, doświadczenia wykazujące wpływ:

– temperatury otoczenia na parowanie wody (C),

– wielkości powierzchni

na parowanie wody (C);

wyjaśnia pojęcia: parowanie i skraplanie wody (B)

 

 

wyjaśnia zasadę działania termometru (B); formułuje wnioski do przeprowadzonych doświadczeń (D)

dokumentuje doświadczenia według poznanego schematu (D)

wyjaśnia, popierając przykładami, zjawiska sublimacji i resublimacji (D)

 

2. Kiedy woda

zamarza, kiedy lód się topi?

22. Obserwujemy zmiany stanu skupienia wody w przyrodzie

podaje warunki krzepnięcia wody (B); podaje nazwy przemian stanów skupienia wody (C); przyporządkowuje stany skupienia wody do właściwych przedziałów temperaturowych (B)

przeprowadza doświadczenie wykazujące zmianę objętości wody podczas krzepnięcia (C); przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ temperatury na proces topnienia (C); obserwuje i nazywa zjawiska atmosferyczne występujące w Polsce (C)

 

 

 

formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń (D); rysuje schemat przedstawiający zmiany stanu skupienia wody (C)

dokumentuje doświadczenia według poznanego schematu (D)

uzasadnia, że obieg wody w przyrodzie pozwala zachować jej stałą ilość na Ziemi (może zaproponować doświadczenie) (D); omawia obieg wody w przyrodzie (B)

 

3. Obserwujemy

pogodę

 

 

 

 

23. Poznajemy

składniki pogody

i sposoby ich

pomiaru

wymienia składniki pogody (A);

rozpoznaje rodzaje opadów (C)

 

 

 

zapisuje temperaturę dodatnią i ujemną (C); na podstawie obserwacji określa stopień zachmurzenia nieba (C); omawia sposób pomiaru ilości opadów (B); podaje nazwy osadów atmosferycznych (B); określa jednostki, w których wyraża się składniki pogody (B)

wymienia przyrządy służące do obserwacji meteorologicznych (A); omawia zmiany temperatury powietrza w ciągu roku (B); omawia sposób powstawania chmur (B); rozróżnia rodzaje osadów atmosferycznych (C)

analizuje wpływ zmian temperatury powietrza na życie organizmów żywych (C); wykazuje związek pomiędzy porą roku a występowaniem określonego rodzaju osadów (D); rozpoznaje rodzaje chmur (D)

wykazuje związek rodzajów chmur z możliwością wystąpienia opadów (B); wyjaśnia różnice między opadami a osadami atmosferycznymi (D)

 

23a. Lekcja w terenie – Obserwacja i pomiar składników pogody

 

4. Skąd się bierze

wiatr?

24. Badamy obecność powietrza
i ciśnienia atmosferycznego

przyporządkowuje nazwy 3 przyrządów
do rodzajów obserwacji meteorologicznych (C)

przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność powietrza (C); podaje nazwę jednostki pomiaru ciśnienia (A); przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność ciśnienia atmosferycznego (C); podaje nazwę jednostki, w której wyraża się prędkość wiatru (A)

wyjaśnia, czym jest ciśnienie atmosferyczne (B); formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń (D)

dokumentuje doświadczenia według poznanego schematu (D); wyjaśnia, jak powstaje wiatr (B)

omawia związek zmian ciśnienia atmosferycznego z aktywnością psychofizyczną człowieka (D)

 

25. Wiatr i jego pomiar

odczytuje symbole umieszczone na mapie pogody (C); prowadzi kalendarz pogody na podstawie obserwacji wybranych składników pogody (C)

na podstawie instrukcji buduje wiatromierz (C); dokonuje pomiaru składników pogody – prowadzi kalendarz pogody (C)

omawia budowę wiatromierza (B); przygotowuje możliwą prognozę pogody na dzień następny dla swojej miejscowości (C)

na podstawie obserwacji określa kierunek wiatru (C)

przygotowuje informację na temat rodzajów wiatru (C)

 

5. Słońce zmienia położenie nad widnokręgiem

26. Jak zmienia się położenie Słońca nad widnokręgiem?

wyjaśnia pojęcia: wschód Słońca, zachód Słońca (B)

omawia pozorną wędrówkę Słońca nad widnokręgiem (B); wskazuje zależności między wysokością Słońca a długością cienia (C)

omawia zmiany temperatury powietrza w ciągu dnia (B); wyjaśnia, czym są górowanie Słońca i południe słoneczne (B)

omawia zmiany długości cienia w ciągu dnia (B)

podaje przykłady praktycznego wykorzystania wiadomości dotyczących zmian temperatury i długości cienia w ciągu dnia (np. wybór ubrania, pielęgnacja roślin, ustawienie budy dla psa) (B)

 

6. Obserwujemy pory roku

 

 

27. Jak zmienia się pogoda i przyroda w ciągu roku?

wymienia daty rozpoczęcia kalendarzowych pór roku (A); podaje po 3 przykłady zmian zachodzących w przyrodzie w poszczególnych porach roku (C); proponuje sposoby opieki nad zwierzętami w okresie zimy (C)

wyjaśnia pojęcia: równonoc jesienna, równonoc wiosenna, przesilenie letnie, przesilenie zimowe (B); omawia cechy pogody w poszczególnych porach roku (B)

omawia zmiany w pozornej wędrówce Słońca nad widnokręgiem w poszczególnych porach roku (B)

porównuje wysokość Słońca nad widnokręgiem oraz długość cienia w poszczególnych porach roku (C)

wymienia fenologiczne pory roku, czyli te, które wyróżnia się na podstawie fazy rozwoju roślinności (A)

 

27a. Lekcja w terenie – Jak zmienia się pogoda i przyroda w ciągu roku?

 

Podsumowanie działu 3

28., 29. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice zjawisk przyrodniczych”

 

Dział 4. Odkrywamy tajemnice życia

 

1. Wspólne cechy organizmów

30. Poznajemy budowę i czynności życiowe organizmów

wyjaśnia pojęcia: organizm jednokomórkowy, organizm wielokomórkowy (B); odróżnia organizmy jednokomórkowe od wielokomórkowych (C); omawia dwie wybrane czynności życiowe organizmów (B)

podaje charakterystyczne cechy organizmów (B); rozpoznaje na ilustracji wybrane organy/narządy (C); wymienia czynności życiowe organizmów (A)

omawia hierarchiczną budowę organizmów wielokomórkowych (B); charakteryzuje czynności życiowe organizmów (C); omawia cechy rozmnażania płciowego i bezpłciowego (B)

podaje przykłady różnych sposobów wykonywania tych samych czynności przez organizmy (np. ruch, wzrost) (C); porównuje rozmnażanie płciowe i bezpłciowe (C)

przygotowuje informacje na temat najmniejszych i największych organizmów żyjących na Ziemi (D)

 

2. Różnorodność organizmów

31. W jaki sposób uporządkowano organizmy?

omawia cechy przedstawicieli dwóch dowolnych królestw organizmów (B)

podaje nazwy królestw organizmów (A); omawia cechy roślin, zwierząt i grzybów (B); opisuje wybranych przedstawicieli roślin, zwierząt i grzybów, uwzględniając środowisko, w którym żyją (C)

omawia cechy przedstawicieli poszczególnych królestw organizmów (B); charakteryzuje królestwo protistów (B)

porównuje sposoby odżywiania się roślin, zwierząt i grzybów (C)

uzasadnia potrzebę klasyfikacji organizmów (C); charakteryzuje wirusy (C); wymienia nazwy jednostek systematycznych (A); omawia zasady nazewnictwa organizmów (B); przygotowuje informacje na temat długości życia wybranych organizmów (żyjących najdłużej i najkrócej) (D)

 

3. Organizmy różnią się sposobem odżywiania

32. Jak odżywiają się rośliny i dla jakich organizmów są pożywieniem?

przyporządkowuje podane organizmy do grup troficznych (samożywne, cudzożywne) (B); podaje przykłady organizmów cudzożywnych (B)

dzieli organizmy na samożywne cudzożywne (C); podaje przykłady organizmów roślinożernych (B)

wyjaśnia pojęcia: organizm samożywny, organizm cudzożywny (B); wymienia cechy roślinożerców (B)

omawia sposób wytwarzania pokarmu przez rośliny (B)

przygotowuje informacje na temat pasożytnictwa w świecie roślin (D)

 

33. W jaki sposób zdobywają pokarm zwierzęta mięsożerne
i wszystkożerne?

wymienia przedstawicieli mięsożerców żyjących w Polsce (B); wymienia przedstawicieli wszystkożerców (B); wymienia, na podstawie ilustracji, charakterystyczne cechy drapieżników (B)

dzieli mięsożerców na drapieżniki
i padlinożerców (B); wyjaśnia, na czym polega wszystkożerność (B)

podaje przykłady zwierząt odżywiających się szczątkami glebowymi (B); wymienia przedstawicieli pasożytów (B)

określa rolę, jaką odgrywają w przyrodzie zwierzęta odżywiające się szczątkami glebowymi (C); wyjaśnia, na czym polega pasożytnictwo (B)

przygotowuje informacje na temat pasożytnictwa w świecie bakterii, grzybów, protistów (D)

 

4. Zależności pokarmowe
w przyrodzie

34. Poznajemy zależności pokarmowe między organizmami

układa łańcuch pokarmowy z podanych organizmów (C)

wyjaśnia, czym są zależności

pokarmowe (B); podaje nazwy ogniw łańcucha pokarmowego (A)

wyjaśnia nazwy ogniw łańcucha pokarmowego (B); wyjaśnia, co to jest sieć pokarmowa (B)

uzasadnia, że rośliny nie mogłyby istnieć bez obecności zwierząt (D)

podaje przykłady obrony przed wrogami w świecie roślin i zwierząt (C); uzasadnia, że zniszczenie jednego elementu przyrody może doprowadzić do wyginięcia innych (D)

 

Podsumowanie

działu 4

35., 36. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice życia”

 

Dział 5. Odkrywamy tajemnice ciała człowieka

 

1. Odżywianie się

37. Poznajemy

składniki pokarmu

dzieli pożywienie ze względu na pochodzenie (B); podaje przykłady produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego (C); omawia

znaczenie wody dla organizmu (B)

wymienia składniki pokarmowe (A); podaje przykłady produktów zawierających duże ilości białek, cukrów, tłuszczów (B)

omawia rolę składników

pokarmowych w organizmie (B); wymienia produkty zawierające sole mineralne (B)

omawia rolę witamin (B); omawia skutki niedoboru i nadmiernego spożycia poszczególnych składników pokarmowych (B); wymienia wybrane objawy niedoboru jednej z poznanych witamin (B)

przedstawia krótkie informacje na temat sztucznych barwników, aromatów identycznych z naturalnymi, konserwantów znajdujących się w żywności (D)

 

38. Poznajemy zasady przygotowywania i spożywania

posiłków

omawia zasady przygotowywania posiłków (B)

wymienia zasady spożywania posiłków (B)

wyjaśnia, na czym polega estetyczne nakrycie stołu (B)

na podstawie analizy piramidy pokarmowej układa dzienny jadłospis dla ucznia 4 klasy (D)

przedstawia krótkie informacje na temat wpływu napojów energetyzujących na organizm człowieka (D); omawia objawy i skutki anoreksji (B)

 

2. Trawienie

i wchłanianie

pokarmu

39. Jak przebiega trawienie i wchłanianie pokarmu?

wskazuje na modelu położenie poszczególnych narządów przewodu pokarmowego (C); wyjaśnia, dlaczego należy dokładnie żuć pokarm (B); uzasadnia konieczność mycia rąk przed każdym posiłkiem (C)

wymienia narządy budujące przewód pokarmowy (B); omawia rolę układu pokarmowego (B); omawia zasady higieny układu pokarmowego (C)

opisuje drogę pokarmu w organizmie (B); omawia, co dzieje się z pokarmem po zakończeniu trawienia (B)

wyjaśnia rolę enzymów trawiennych (B); wskazuje narządy, w których zachodzi mechaniczne i chemiczne przekształcanie pokarmu (B)

omawia rolę narządów wspomagających trawienie (B); wymienia czynniki, które mogą szkodliwie wpłynąć na funkcjonowanie wątroby lub trzustki (A)

 

3. Krążenie krwi

40. Jaką rolę

odgrywa układ

krwionośny?

wskazuje na schemacie serce naczynia krwionośne (C);

mierzy puls (D); liczy ilość uderzeń serca na minutę (D)

omawia rolę serca i naczyń

krwionośnych (B); omawia

rolę układu krwionośnego

w transporcie substancji

w organizmie (C)

wymienia funkcje układu

krwionośnego (B); wyjaśnia,

czym jest tętno (B); proponuje zestaw prostych ćwiczeń poprawiających funkcjonowanie układu krwionośnego (D)

wyjaśnia, jak należy dbać

o układ krwionośny (B);

podaje przykłady produktów żywnościowych korzystnie

wpływających na pracę układu krwionośnego (C)

przygotowuje informacje

na temat grup krwi lub chorób krwi (D); charakteryzuje rolę poszczególnych składników krwi (B)

 

4. Jak oddychamy?

41. Jak oddychamy?

na modelu pokazuje położenie narządów budujących układ oddechowy (C); wymienia zasady higieny układu oddechowego (B)

wymienia narządy budujące drogi oddechowe (B); określa rolę układu oddechowego (A); opisuje zmiany w wyglądzie części piersiowej tułowia podczas wdechu i wydechu (C)

określa cel wymiany gazowej (B); omawia budowę płuc (B)

omawia wymianę gazową zachodzącą w płucach (B)

porównuje wielkość płuca lewego i prawego – wyjaśnia przyczynę różnicy (B)

 

5. Energia jest niezbędna do życia

 

 

42. Jak organizm uzyskuje energię niezbędną do życia?

podaje przykłady czynności, do wykonywania których niezbędna jest energia (B)

wymienia produkty oddychania komórkowego (A)

wyjaśnia, na czym polega oddychanie komórkowe (B)

wyjaśnia, na czym polega współdziałanie układów: pokarmowego, oddechowego i krwionośnego w procesie uzyskiwania energii przez organizm (C)

uzasadnia konieczność regularnego odżywiania się dla prawidłowego funkcjonowania organizmu (D)

 

43. Jakie substancje powstają w wyniku oddychania i spalania?

wykonuje, zgodnie z instrukcją, doświadczenie wykazujące obecność dwutlenku węgla i pary wodnej w wydychanym powietrzu (C); podaje nazwy substancji powstających w procesie oddychania (B)

poprawnie opisuje przebieg doświadczenia wykazującego obecność dwutlenku węgla i pary wodnej w wydychanym powietrzu (C)

porównuje zapotrzebowanie energetyczne organizmu człowieka w zależności od podanych czynników (np. stan zdrowia, wiek, płeć, wysiłek fizyczny) (C)

formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń (D); analizuje wartości energetyczne wybranych produktów spożywczych (D)

przygotowuje informacje na temat dziennego zapotrzebowania energetycznego człowieka w zależności od płci, wieku, rodzaju wykonywanej pracy (D)

 

6. Szkielet i mięśnie umożliwiają ruch

44. Jakie układy narządów umożliwiają ruch organizmu?

wskazuje na modelu lub planszy elementy szkieletu (C); wyjaśnia pojęcie „stawy” (B); omawia 2 zasady higieny układu ruchu (C)

wymienia elementy budujące układ ruchu (A); podaje nazwy głównych elementów szkieletu (B); wymienia 3 funkcje szkieletu (A); wymienia zasady higieny układu ruchu (B)

rozróżnia rodzaje połączeń kości (C); podaje nazwy głównych stawów organizmu człowieka (A)

na modelu lub planszy wskazuje kości o różnych kształtach (C); omawia pracę mięśni szkieletowych (C)

wyjaśnia, dlaczego w okresie szkolnym należy szczególnie dbać o prawidłową postawę (B); omawia działanie mięśni narządów wewnętrznych (B)

 

7. Jak organizm odbiera informacje z otoczenia

 

 

45. Jak organizm odbiera informacje z otoczenia? Narząd wzroku

wymienia narządy zmysłów (A); na planszy lub modelu wskazuje elementy oka służące jego ochronie przed zanieczyszczeniami: brwi, powieki, rzęsy (C)

omawia rolę poszczególnych narządów zmysłów (B); podaje nazwy elementów budowy oka, służących do jego ochrony (A)

wskazuje na planszy elementy budowy oka (C); wymienia zadania mózgu (B)

wymienia narządy budujące układ nerwowy (B); wyjaśnia, w jaki sposób układ nerwowy odbiera informacje z otoczenia (B)

podaje przykłady skutków uszkodzenia układu nerwowego (A)

 

 

46. Jak organizm odbiera informacje z otoczenia? Narządy: węchu, smaku, słuchu i dotyku

omawia rolę ucha (B); wymienia zadania narządów smaku i powonienia (A); wymienia rodzaje smaków (A)

wskazuje na planszy małżowinę uszną, przewód słuchowy i błonę bębenkową (C); omawia rolę skóry jako narządu zmysłu (B); wymienia zasady higieny oczu i uszu (B)

wskazuje na planszy pozostałe elementy wnętrza ucha (C); wskazuje na planszy drogę informacji dźwiękowych (C)

uzasadnia, że układ nerwowy koordynuje pracę wszystkich narządów zmysłów (D)

przygotowuje informacje na temat wad wzroku lub słuchu (D)

 

8. Kobieta i mężczyzna

47. Różnice w budowie ciała kobiety i mężczyzny

przyporządkowuje podane cechy budowy zewnętrznej do sylwetki kobiety lub mężczyzny (C); wskazuje na planszy położenie narządów układu rozrodczego (C)

wymienia narządy tworzące żeński i męski układ rozrodczy (A); określa rolę układu rozrodczego (A); omawia zasady higieny układu rozrodczego (B)

wskazuje różnice w budowie ciała kobiety i mężczyzny (C); omawia rolę poszczególnych narządów układu rozrodczego (C)

wyjaśnia przyczyny różnic w budowie układu rozrodczego żeńskiego i męskiego (D)

przygotowuje przykładowe informacje na temat roli kobiet i mężczyzn w rodzinie i społeczeństwie na przestrzeni kilku pokoleń (np. zajęcia prababci, babci, mamy, starszej siostry, itp.) (D)

 

9. Od poczęcia do narodzin

48. Od poczęcia do narodzin

rozpoznaje komórki rozrodcze: męską i żeńską (C); wyjaśnia pojęcie „zapłodnienie” (B)

na planszy wskazuje miejsce rozwoju zarodka (C); wyjaśnia pojęcie „ciąża” (B)

na planszy wskazuje miejsce zapłodnienia (C); omawia główne etapy rozwoju dziecka wewnątrz organizmu matki (A)

omawia rozwój zygoty od momentu zapłodnienia do chwili zagnieżdżenia się w macicy (A); wyjaśnia, jaką rolę pełni łożysko (B)

 

 

 

 

 

podaje przykłady czynników, które mogą zakłócić rozwój płodu (A)

 

10. Od narodzin do starości

 

49. Od noworodka do ucznia

podaje nazwy etapów życia po narodzeniu (A); charakteryzuje dowolny etap rozwojowy (C)

podaje przykłady zmian zachodzących w organizmie w poszczególnych etapach rozwojowych (A)

omawia zmiany zachodzące w dwóch dowolnie wybranych etapach rozwojowych człowieka (A)

 

 

 

 

 

omawia zmiany zachodzące w poszczególnych etapach rozwojowych (A)

wykonuje oś czasu przedstawiającą okresy życia człowieka (D)

 

50. Od okresu dojrzewania do starości

podaje przykłady zmian w organizmie świadczących o rozpoczęciu okresu dojrzewania u własnej płci (B)

wymienia zmiany fizyczne zachodzące w okresie dojrzewania u dziewcząt i chłopców (B); podaje nazwy kolejnych okresów rozwojowych (A)

 

 

 

 

 

charakteryzuje okres wieku

dorosłego i okres starości (A)

porównuje funkcjonowanie

organizmu w poszczególnych

okresach życia (D)

wykonuje oś czasu przedstawiającą okresy życia człowieka (D)

 

Podsumowanie działu 5

51., 52. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice ciała człowieka”

 

Dział 6. Odkrywamy tajemnice zdrowia

 

1. Choroby zakaźne

53. Poznajemy choroby zakaźne

wymienia drogi wnikania do organizmu człowieka drobnoustrojów chorobotwórczych (A); odczytuje informacje umieszczane na opakowaniach żywności (skład, data przydatności do spożycia, sposób przechowywania) (C); wymienia miejsca występowania kleszczy(A); wskazuje sposoby zabezpieczania się przed kleszczami (B)

wymienia przyczyny chorób zakaźnych (A); wyjaśnia, co to jest gorączka (B); omawia przyczyny zatruć (B); określa zachowania zwierzęcia, które mogą świadczyć o tym, że jest ono chore na wściekliznę (C)

wymienia objawy towarzyszące gorączce (A); wymienia sposoby zapobiegania zatruciom pokarmowym (B); omawia zasady przechowywania żywności (C)

opisuje objawy wybranych chorób zakaźnych (B); omawia sposób postępowania w przypadku chorób zakaźnych (C); wymienia drobnoustroje mogące wnikać do organizmu przez uszkodzoną skórę (B)

wyjaśnia istotę działania szczepionek (B); przygotowuje informacje na temat objawów boreliozy i sposobów postępowania w przypadku zachorowania (D)

 

2. Choroby pasożytnicze

54. Poznajemy choroby pasożytnicze

wymienia pasożyty wewnętrzne człowieka (A); omawia sposoby zapobiegania zarażeniu się wybranym pasożytem wewnętrznym (C); wymienia pasożyty zewnętrzne (A)

rozpoznaje wszy i kleszcze (C); omawia sposoby zapobiegania zarażeniu się pasożytami wewnętrznymi (C); omawia sytuacje sprzyjające zarażeniom pasożytami zewnętrznymi (C)

wyjaśnia pojęcie „pasożyty wewnętrzne” (B); podaje przykłady pasożytów zewnętrznych (B); wyjaśnia pojęcie „pasożyty zewnętrzne” (B); omawia zasady zapobiegania chorobom przenoszonym przez zwierzęta domowe (C)

dzieli pasożyty na zewnętrzne i wewnętrzne, podając przykłady (C); charakteryzuje objawy mogące świadczyć o obecności pasożyta wewnętrznego (C);

przygotowuje informacje na temat pasożytów wewnętrznych, innych niż omówione na lekcji (D)

 

3. Jak dbać

o higienę?

55. Jak dbać

o higienę?

omawia lub demonstruje

sposób mycia rąk (C); wyjaśnia, dlaczego ważna jest czystość rąk (B); omawia sposób mycia zębów (C)

wyjaśnia, dlaczego należy dbać o higienę skóry (B); omawia sposób mycia włosów (C); opisuje sposób pielęgnacji paznokci (C); wyjaśnia, na czym polega właściwy dobór odzieży (C)

opisuje sposób pielęgnacji

skóry ze szczególnym uwzględnieniem okresu dojrzewania (C); wyjaśnia,
na czym polega higiena jamy ustnej (B)

omawia zmiany, jakie mogą pojawić się na skórze w okresie dojrzewania (B); wyjaśnia,

na czym polega higiena osobista (C)

przygotowuje informacje

o znaczeniu filtrów UV,

rozsądnym korzystaniu z kąpieli słonecznych i solariów (D)

 

4. Jak sobie radzić

w sytuacjach

niebezpiecznych

w domu?

56.

Niebezpieczeństwa i pierwsza pomoc w domu

wymienia przyczyny upadków (B); wyjaśnia, dlaczego nawet drobne zranienia powinny

zostać zdezynfekowane (B); wymienia numery telefonów alarmowych (A)

omawia skutki upadków (B); omawia zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku

skaleczeń (C); omawia zasady udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach (C)

charakteryzuje objawy stłuczeń i złamań (C); omawia objawy oparzeń (C)

demonstruje sposób zakładania opatrunków (C); demonstruje sposób unieruchamiania kończyn (C)

wykonuje plakat lub gazetkę

ze wskazówkami, jak uniknąć niebezpiecznych sytuacji

w domu (D)

 

57. Jak uniknąć

niebezpiecznych

sytuacji w domu?

omawia zasady bezpiecznego korzystania z domowych urządzeń elektrycznych (C)

omawia zasady pielęgnacji ozdobnych roślin trujących i silnie drażniących (C)

odczytuje symbole umieszczane na opakowaniach substancji niebezpiecznych (C)

omawia zasady postępowania w przypadku zatruć środkami chemicznymi (C)

 

5. Uważaj na siebie i innych również poza domem

58. Jak dbać

o bezpieczeństwo poza domem?

wymienia przyczyny wypadków drogowych (B); omawia zasady poruszania się po drogach (B); objaśnia znaczenie kilku znaków dotyczących bezpieczeństwa na drogach (C)

omawia zagrożenia związane z przebywaniem nad wodą (B); podaje przykłady wypadków, które mogą się zdarzyć na wsi (B); wyjaśnia, na czym polega bezpieczeństwo podczas zabaw ruchowych (B); omawia sposób postępowania w przypadku pożaru (B); wyjaśnia, jak należy postępować z zardzewiałymi przedmiotami niewiadomego pochodzenia (B)

wyjaśnia, czym są niewypały

i niewybuchy (B); omawia

zagrożenia ze strony owadów

i roślin (B)

charakteryzuje rodzaje

zagrożeń występujących

poza domem (C); rozpoznaje 2–3 dziko rosnące rośliny

trujące (C)

przygotowuje dane statystyczne dotyczące np. liczby pożarów, liczby wypadków drogowych z udziałem pieszych, dzieci itp.

(D)

 

6. Uzależnienia są

groźne

59. Uzależnienia

i ich skutki

podaje przynajmniej dwa przykłady negatywnego wpływu dymu tytoniowego i alkoholu na organizm człowieka (B); prezentuje właściwe zachowanie asertywne

w wybranej sytuacji (C)

podaje przykłady substancji, które mogą uzależniać (B); podaje przykłady sytuacji,
w których należy zachować się asertywnie (C)

wyjaśnia, na czym polega palenie bierne (B); wymienia

skutki przyjmowania narkotyków (B); wyjaśnia, czym jest asertywność (B)

wyjaśnia, czym jest uzależnienie (B); charakteryzuje substancje znajdujące się w dymie papierosowym (C);

uzasadnia konieczność

zachowań asertywnych (D)

przygotowuje informacje na temat pomocy osobom uzależnionym (D); przygotowuje informacje na temat możliwych przyczyn, postaci i profilaktyki

chorób nowotworowych (D)

 

Podsumowanie

działu 6

60., 61. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice zdrowia”

 

 

 

 

Dział 7. Odkrywamy tajemnice życia w wodzie

 

 

 

 

1. Wody słodkie i wody słone

62. Wody słodkie i wody słone

wskazuje na mapie lądy oraz morza i oceany (C); podaje przykłady wód słonych (B)

podaje przykłady wód słodkich (w tym wód powierzchniowych) i wód słonych (B); wyjaśnia, jak powstają rzeki (B); wskazuje różnice między oceanem a morzem (C)

wyjaśnia pojęcia: wody słodkie, wody słone (B); charakteryzuje wody powierzchniowe (C); omawia warunki niezbędne do powstania jeziora (B)

charakteryzuje wody słodkie występujące na Ziemi (C); omawia, jak powstają bagna (B)

wyszukuje i prezentuje informacje typu „naj” (najdłuższa rzeka, największe jezioro, największa głębia oceaniczna) (D)

 

2. Warunki życia w wodzie

 

63. Warunki życia w wodzie – ruch i opór wody

wymienia przystosowania wybranych zwierząt, np. ryb, delfinów, do życia w wodzie (C); rysuje liście roślin wodnych, np. wywłócznika (C)

charakteryzuje warunki życia w wodzie (B); omawia przystosowania roślin do życia w wodzie (C); wyjaśnia, co to jest plankton (B)

wymienia cechy budowy zwierząt wodnych ułatwiające pokonywanie oporu wody (B); podaje przykłady zwierząt unoszonych przez prąd wody, pływających, przytwierdzonych pod wodą i żyjących na dnie (B)

omawia, popierając przykładami, wpływ ruchu wody na aktywność ruchową organizmów (B)

przygotowuje informacje na temat przystosowań organizmów wodnych (np. żaby) do przetrwania zimy (D)

 

 

 

 

64. Warunki życia w wodzie –zawartość tlenu, temperatura, naświetlenie

podaje 2–3 przykłady zwierząt oddychających tlenem rozpuszczonym w wodzie (B); podaje przykłady organizmów żyjących na dnie zbiornika wodnego (B)

wymienia źródła tlenu rozpuszczonego w wodzie (B); opisuje sposoby pobierania tlenu przez organizmy żyjące w wodzie (C)

wyjaśnia, dlaczego większość organizmów wodnych może przetrwać zimę (B); omawia warunki świetlne panujące w zbiorniku wodnym (B)

wyjaśnia, dlaczego zbiornik wodny nie zamarza do dna (B); wymienia czynniki wpływające na ilość światła i głębokość, na jaką ono przenika (B)

 

64a. Lekcja w terenie – Warunki życia w wodzie

 

3. Obserwujemy rzekę

65. Poznajemy rzekę

na planszy lub schematycznym rysunku przyporządkowuje (lub opisuje): koryto rzeki, obszar zalewowy, dolinę, brzeg prawy i lewy (C); opisuje schemat rzeki, wymieniając: źródło, bieg górny, środkowy, dolny, ujście (C)

 

 

na planszy lub schematycznym rysunku podpisuje elementy doliny rzeki (C); podaje nazwy organizmów żyjących w biegu górnym, środkowym i dolnym rzeki (B)

 

omawia budowę doliny rzecznej (B); wymienia cechy, którymi różnią się poszczególne odcinki rzeki (C); omawia przystosowania organizmów żyjących w biegu górnym, środkowym i dolnym rzeki (C)

 

omawia rzeźbotwórczą działalność rzeki (B)

podaje przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu rzek na życie i gospodarkę człowieka (D)

 

66. Z jaką prędkością i dokąd płynie rzeka?

 

wskazuje na mapie rzekę główną i jej dopływy (C)

wskazuje na mapie dorzecze (C); wyjaśnia pojęcia: rzeka główna, dopływ, dorzecze (B)

omawia sposób pomiaru prędkości wody w rzece (B)

oblicza prędkość z jaką woda płynie w rzece (C)

przygotowuje informacje na temat rzek, np. największych, najdłuższych, okresowych (D)

 

66a. Lekcja w terenie – Z jaką prędkością i dokąd płynie rzeka?

 

 

 

4. Mniej znane organizmy wód –glony i pierwotniaki

67. Poznajemy glony i pierwotniaki

rozpoznaje na rysunku glony jednokomórkowe, kolonijne, wielokomórkowe (C); odróżnia glony jednokomórkowe od pierwotniaków (C); rozpoznaje amebę i pantofelka (C)

 

wymienia cechy glonów (A); podaje nazwy przedstawicieli glonów jednokomórkowych, kolonijnych i wielokomórkowych (C); wymienia sposoby poruszania się pierwotniaków (B)

wyjaśnia pojęcie „glony” (B); wskazuje poszczególne elementy budowy glonów wielokomórkowych (C); omawia znaczenie glonów (B); omawia znaczenie pierwotniaków (A)

wyjaśnia pojęcie „plecha” (B); omawia odżywianie się pierwotniaków (B); omawia rolę pierwotniaków w łańcuchach pokarmowych (C)

podaje przykłady pozytywnej i negatywnej roli glonów morskich (B)

 

5. Życie w jeziorze

 

 

 

68. Poznajemy warunki życia w jeziorze

opisuje, np. na schematycznym rysunku, nazwy stref życia w jeziorze (C); odczytuje z ilustracji nazwy 2–3 organizmów żyjących w poszczególnych strefach jeziora (C)

podaje nazwy stref życia w jeziorze (A)

omawia warunki życia w jeziorze w zależności od pory roku (C); wymienia czynniki warunkujące życie w poszczególnych strefach jeziora (A)

wyjaśnia wpływ mieszania się wód jeziora na życie organizmów wodnych (B)

przygotowuje krótki opis najbliższego jeziora (D)

 

69. Poznajemy strefy życia w jeziorze

uzupełnia brakujące nazwy organizmów tworzących łańcuch pokarmowy w jeziorze (C); podaje przykłady ryb żyjących w strefie przybrzeżnej jeziora (B); podaje przykłady innych zwierząt żyjących w strefie przybrzeżnej jeziora (B); wymienia po 1 przykładzie zwierząt żyjących w strefie toni wodnej i strefie wód głębokich jeziora (B)

z podanych organizmów układa łańcuch pokarmowy w jeziorze (C); omawia warunki panujące w strefie przybrzeżnej jeziora (B); podaje przykłady roślin strefy przybrzeżnej jeziora (B); podaje nazwy organizmów tworzących plankton (B); podaje nazwy zwierząt żyjących w strefie toni wodnej lub strefie wód głębokich jeziora (B)

charakteryzuje roślinność strefy przybrzeżnej jeziora (B); omawia warunki panujące w strefie otwartej toni wodnej jeziora (B); wyjaśnia, dlaczego w strefie wód głębokich jeziora nie występują rośliny (B)

wyjaśnia, dlaczego w strefie przybrzeżnej jeziora występuje bogactwo organizmów żywych (B); charakteryzuje zależności pokarmowe występujące w strefie otwartej toni wodnej jeziora (C); omawia sposób odżywiania się małży (B)

 

69a. Lekcja w terenie – Życie w jeziorze

 

6. Życie w morzu i oceanie

70. Strefy życia w morzu i oceanie

podaje nazwy stref życia w morzach i oceanach (A); podaje nazwy organizmów tworzących plankton (A); podaje nazwy zwierząt żyjących w strefie przybrzeżnej mórz i oceanów (B)

wymienia czynniki wpływające na obecność organizmów żyjących w morzach i oceanach (A); omawia piętrowe rozmieszczenie glonów w morzach i oceanach (B); podaje nazwy zwierząt żyjących w strefie otwartej toni wodnej mórz i oceanów (B)

wyjaśnia, dlaczego glony są rozmieszczone piętrowo w morzach i oceanach (B); omawia warunki panujące w strefie głębinowej mórz i oceanów (B); podaje przykłady zależności pokarmowych występujących w morzach i oceanach (C)

wyjaśnia przyczyny różnic w zasoleniu w mórz i oceanów (C); opisuje cechy przystosowujące organizmy do życia w strefie głębinowej mórz i oceanów (B)

przygotowuje ciekawostki na temat organizmów żyjących w morzach (B); wskazuje na mapie położenie morza najbardziej i najmniej zasolonego (C)

 

Podsumowanie działu 7

71., 72. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice życia w wodzie”

 

Dział 8. Odkrywamy tajemnice życia na lądzie

 

1. Czy wszystkie skały są twarde?

73. Czy wszystkie skały są twarde?

na podstawie obserwacji wymienia 2 cechy charakteryzujące skały: lite, zwięzłe i luźne (C); przyporządkowuje podane skały (1–2) do poszczególnych grup (C)

podaje nazwy grup skał (A); podaje przykłady poszczególnych rodzajów skał (B)

omawia budowę skał (B); opisuje budowę skał litych, zwięzłych i luźnych (C)

opisuje skały występujące w najbliższej okolicy (D)

przygotowuje kolekcję skał z najbliższej okolicy wraz z ich opisem (D)

 

73a. Lekcja

w terenie

–Poznajemy skały w najbliższej

okolicy

 

2. Od skały do gleby

74. Jak powstaje gleba?

wymienia 2–3 nazwy gleb (A); wymienia organizmy żyjące w glebie (A)

omawia etapy powstawania gleby (B); omawia budowę gleby (B); wymienia rodzaje gleb występujących w Polsce (A); omawia rolę organizmów glebowych (C)

wyjaśnia, w jaki sposób powstaje próchnica (B); omawia żyzność poszczególnych rodzajów gleb (C); wyjaśnia, dlaczego należy dbać o glebę (B)

przyporządkowuje rodzaje skał do rodzajów gleb, które na nich powstały (C)

ocenia żyzność gleb w najbliższej okolicy (D); przygotowuje dokumentację fotograficzną na temat organizmów glebowych występujących w najbliższej okolicy (D)

 

3. Warunki życia na lądzie

75. Warunki życia na lądzie

omawia przystosowania zwierząt do zmian temperatury (C)

omawia rolę korzeni roślin lądowych (B); wskazuje przystosowania roślin do ochrony przed niekorzystną (zbyt niską lub zbyt wysoką) temperaturą (C)

charakteryzuje przystosowania roślin zabezpieczające przed utratą wody (C); wymienia przykłady przystosowań chroniących zwierzęta przed działaniem wiatru (B); opisuje sposoby wymiany gazowej u zwierząt lądowych (C)

omawia przykładowe sposoby ograniczania strat wody przez zwierzęta (C); omawia rolę wiatru w życiu roślin (B); charakteryzuje wymianę gazową u roślin (C)

przygotowuje informacje na temat przystosowań 2–3 gatunków zwierząt lub roślin do życia w ekstremalnych warunkach lądowych (C)

 

4. Poznajemy organizmy żyjące w lesie

 

 

76. Poznajemy budowę lasu i warunki w nim panujące

na planszy dydaktycznej lub ilustracji wskazuje warstwy lasu (C); wymienia po dwa gatunki organizmów żyjących w jednej lub dwóch wybranych warstwach lasu (B)

podaje nazwy warstw lasu (A); omawia zasady zachowania się w lesie (B); wymienia nazwy przykładowych organizmów żyjących w poszczególnych warstwach lasu (C)

omawia znaczenie lasu (B); omawia wymagania środowiskowe wybranych gatunków zwierząt żyjących w poszczególnych warstwach lasu (C)

charakteryzuje poszczególne warstwy lasu, uwzględniając czynniki abiotyczne oraz rośliny i zwierzęta żyjące w tych warstwach (D)

przygotowuje informacje o życiu wybranych organizmów leśnych (innych, niż omawiane na lekcji) z uwzględnieniem ich przystosowań do życia w danej warstwie lasu (C)

 

77., 77a. Jakie organizmy spotkamy w lesie? (wycieczka do lasu)

 

5. Poznajemy różne rodzaje lasów

78. Poznajemy różne rodzaje lasów

podaje po dwa przykłady drzew iglastych i liściastych (B); rozpoznaje dwa drzewa iglaste i dwa liściaste (C)

podaje charakterystyczne cechy igieł (B); porównuje wygląd igieł sosny i świerka (C); wymienia cechy budowy roślin iglastych ułatwiające ich rozpoznawanie, np. kształt i liczba igieł, kształt i wielkość szyszek (B); wymienia cechy ułatwiające rozpoznawanie drzew liściastych (B)

 

 

 

 

porównuje drzewa liściaste z iglastymi (C); rozpoznaje rosnące w Polsce rośliny iglaste (C); rozpoznaje przynajmniej sześć gatunków drzew liściastych (C); wymienia typy lasów rosnących w Polsce (A)

przyporządkowuje rodzaj lasu do typu gleby, na której rośnie (C); podaje przykłady drzew rosnących w poszczególnych typach lasów (C)

przygotowuje informacje na temat roślin iglastych pochodzących z innych regionów świata, uprawianych w ogrodach (D), charakteryzuje bory, grądy, łęgi i buczyny

 

78a. Lekcja w terenie –Poznajemy różne rodzaje lasów

 

6. Na łące

79. Na łące

 

opisuje wygląd łąki (uwzględnia występowanie traw, drobnych zwierząt) (B); podaje dwa przykłady znaczenia łąki (A); wyjaśnia, dlaczego nie wolno wypalać traw (B)

wymienia cechy łąki (B); wymienia zwierzęta mieszkające na łące i żerujące na niej (B); w formie łańcucha pokarmowego przedstawia proste zależności pokarmowe między organizmami żyjącymi na łące (C)

 

 

 

 

 

przedstawia zmiany zachodzące na łące w różnych porach roku (C); rozpoznaje pięć gatunków roślin występujących na łące (C)

przyporządkowuje nazwy gatunków roślin do charakterystycznych barw łąki (C); uzasadnia, że łąka jest środowiskiem życia wielu zwierząt (C)

wykonuje zielnik roślin łąkowych (D)

 

79a. Lekcja w terenie – Na łące

 

7. Na polu i w sadzie

 

 

80. Na polu i w sadzie

podaje nazwy zbóż uprawianych na polach (C); podaje przykłady warzyw uprawianych na polach (B); wymienia nazwy drzew uprawianych w sadach (A); wymienia dwa szkodniki upraw polowych (A); uzupełnia brakujące ogniwa w łańcuchach pokarmowych organizmów żyjących na polu (C)

omawia sposoby wykorzystywania roślin zbożowych (B); wymienia nazwy krzewów uprawianych w sadach (A)

 

 

wyjaśnia, które zboża należą do ozimych, a które do jarych (B); podaje przykłady wykorzystywania uprawianych warzyw (B); wymienia sprzymierzeńców człowieka w walce ze szkodnikami upraw polowych (B)

 

 

podaje przykłady innych upraw niż zboża, warzywa, drzewa i krzewy owocowe, wskazując sposoby ich wykorzystywania (B); przedstawia zależności występujące na polu w formie łańcuchów pokarmowych (C)

 

 

wyjaśnia, czym jest walka biologiczna (B); przygotowuje informacje na temat korzyści i zagrożeń wynikających ze stosowania chemicznych środków zwalczających szkodniki (D)

 

 

 

80a. Lekcja w terenie– Na polu i w sadzie

 

Podsumowanie działu 8

81., 82. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice życia na lądzie”

 

















A w naszej szkole czas płynie, płynie...
 
Reklama
 
WYSZUKIWARKA
 
Google
POGODA
 
Pogoda Wyrzysk z serwisu
 
 

=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=